Hordeum murinum (Pisipisiotu)

Tanımı

Genellikle 10 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gevşek küme ya da tek haldedir. Yapraklar düz, mat yeşil renkli, yumuşak tüylerle kaplı ya da çıplak, 7 ila 20 cm uzunluğunda ve 3 ila 8 mm genişliğindedir. Başak 4 ila 10 cm uzunluğunda, 1 ila 2,5 cm genişliğinde, dikdörtgensi ve kırılgan eksenlidir. Merkezdeki başakçığın dışkavuzları 1,5 ila 3 cm uzunluğunda ve darca mızraksı, içkavuz 7 ila 12 mm uzunluğunda ve çıplaktır. Yanal başakçıklar erkek ya da boş, dışkavuzları 1,5 ila 3 cm uzunluğundadır. İçkavuz uzun kıçıklıdır. Kılçık 2 ila 5 cm uzunluğundadır. Dilimizde duvar arpası, yabani arpa ve pisipisi otu adları ile bilinmektedir.

1. Merkezdeki çiçekçik sapsız ya da neredeyse sapsız, içkavuzları yanal başakçıkların içkavuzlarını aşmakta; merkezdeki çiçekçiğin paleyası yanal çiçekçiklerin 1-1,5 katı; yapraklar yeşil subsp. murinum

1. Merkezdeki çiçekçik saplı, içkavuzları yanal başakçıkların içkavuzlarını aşmamakta; merkezdeki çiçekçiğin paleyası yanal çiçekçiklerin 0,7-0,8 katı; yapraklar yeşil ya da mavimsi yeşil

2. Merkezdeki çiçekçik başçığı 0,2-0,5 mm; yanal çiçekçiklerin eksen çıkıntısı sağlam, sarımsı-kahverengi; yapraklar mavimsi yeşil subsp. glaucum

2. Merkezdeki çiçekçik başçığı 0,7-1,4 mm; yanal çiçekçiklerin eksen çıkıntısı ince, yeşil; yapraklar yeşil subsp. leporinum

Gözlem bilgileri

Hordeum murinum doğal olarak Batı Asya, Avrupa ve Kuzey Afrika’da yayılış gösterir. Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Kayalık yamaçlar, stepler, tarlalar ve çayırlarda görülen bitki umumiyetle mayıs ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca kıllı anlamına gelir. Cinsin uzun kılçıklarına (awn) işaret eder. Dilimizdeki arpa kelimesi Türkçe kökenlidir. Epitet Latince fare anlamına gelir ve bu bağlamda Plinius’un bitkiden “fare arpası” adıyla bahsetmesine atıftır.

Kullanımı

Tohumlar pişirilerek tüketilebilir. Ayrıca tohumları un halinde getirilerek ekmek yapımında kullanılır. Mesane rahatsızlıklarının tedavisinde kaynatılarak kullanılmıştır.

Taze iken tüketen sığırları şişirdiği bilinir. DI 4-32. Fare arpası dediğimiz bitki dövülerek şarapla alınırsa âdet söktürücüdür. PL 22-65.