Geranium dissectum (Dilimli ıtır)

Tanımı

Genellikle 10 ila 60 cm büyüyebilen yaslanıcı havlı tek yıllık bir bitkidir. Alt yapraklar derin elsi, 2 ila 5 cm çapında, bölümleri baklavamsı kamamsı, derinci kesikli ya da dikdörtgensi derin kesikli, üst yapraklar karşılıklı dizilişli, genellikle uzun saplı ve çok daha derin kesiklidir. Çiçek sapı 6 ila 12 mm uzunluğunda, salgılı havlı ve meyve zamanı yayılıcıdır. Çanak yapraklar 5 ila 7 mm uzunluğunda ve kılçıkları 0,5 ila 2 mm uzunluğundadır. Taç yapraklar 4 ila 6 mm uzunluğunda, derin girintili ve parlak sarı ya da mor renklidir. Merikarp yoğun biçimde havlı, buruşuk değil ve tohumlar çukurludur. Dilimizde dilimli ıtır adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Geranium dissectum doğal olarak Akdeniz havzası, Batı Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Sulak alanların civarı, yol kenarı ve nemli çayırlarda görülen bitki umumiyetle nisan ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 400 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca turna anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin meyvelerinin turna (Gruidae) gagasına benzemesine işaret eder. Cinsin Türkçe adı olan turnagagası da açıkça yukarıdaki bağıntıya işaret etmektedir. Epitet Latince dilimli anlamına gelir. Türün yaprak yapısına dikkat çekmektedir. Özgün tanımda bu “foliis quinquepartito multifidis” olarak belirtilmiştir.

Kullanımı

Bütün bitki, özellikle kökü tanin bakımından zengindir. Kökü pişirilerek tüketilmektedir. Antiseptik, büzücü, kanama durdurucu ve toniktir. Köklerinden elde edilen infüzyon ishal, dizanteri, kolera, gastroenterit, iç kanama ve aşırı menstrüasyon tedavisinde etkilidir. Harici olarak yara tedavisinde, hemoroit, pamukçuk, vajinal sorunlar ve ağız iltihabı vakalarında başvurulur. Köklerin en doğru hasat zamanı bitkinin çiçek açtığı zamandır. Yapraklar bitki tohuma durmadan önce hasat edilmelidir. Kuru yapraklarından kahverengi boya elde edilir.

Fotoğrafları

Geranium dissectum L. | Cent. Pl. I: 21 (1755).