Coğrafi dağılım.
Cins büyük ölçüde Uzakdoğu’ya özgüdür ancak ekonomik değeri yüksek kivi meyvesi nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir.
Kivinin ana vatanı aslında Yeni Zelanda değil, Çin’dir 1904 yılında Yeni Zelanda’ya götürülen tohumlar burada ticari olarak yetiştirilmeye başlanmıştır. 1950’lerde Soğuk Savaş döneminde Amerika’ya ihraç edilmek istenirken, Çin kelimesinin yaratacağı siyasi algıdan ve yüksek gümrük vergilerinden kaçınmak için, Yeni Zelanda’nın tüylü ve kahverengi ulusal kuşu olan Kiwi kuşuyla olan dış görünüş benzerliği kullanılarak meyveye Kiwifruit adı verilmiştir. Bu, tarihin en başarılı pazarlama ve isim değiştirme operasyonlarından biridir. Bu tarihe kadar Çin’deki kivi üretimi 1 hektardan daha azdı. Bugün Çin dünyanın en büyük kivi üreticisidir.
Actinidia kolomikta, yapraklarının mevsimsel renk değiştirmesi nedeniyle oldukça popüler bir süs bitkisidir.
Son yıllarda popülerleşen, tüysüz, üzüm boyutunda ve kabuğuyla birlikte yenebilen kiwi berry (Actinidia arguta), bu cinstedir.
Actinidia cinsi, proteinleri parçalayan actinidain adlı güçlü bir enzim üretir. Bu nedenle, sert etleri pişirmeden önce yumuşatmak için kivi püresi popüler bir marine malzemesi olarak kullanılır.
Sadece bir adet kivi, bir yetişkinin günlük C vitamini ihtiyacının tamamını karşılar.
Kivi çekirdeği yağı, omega-3 yağ asitleri ve E vitamini bakımından zengindir ve popüler yaşlanma karşıtı göz kremlerinde ve cilt bariyeri güçlendirici serumlarda kullanılmaktadır.
Actinidia polygama‘nın, kediler üzerinde kedi nanesinden çok daha güçlü ve sarhoş edici bir etki yarattığını kanıtlamıştır.
Bitkilerin ya erkek ya da dişidir. Yani tek bitki kendi kendine meyve veremez. Ticari kivi bahçelerinde meyve alabilmek için genellikle her 6-8 dişi asmanın ortasına, sadece polen üreten 1 adet erkek asma (örneğin Tomuri kültivarı) dikilir.
Actinidia chinensis meyvesinin içi parlak sarı renklidir ve altın kivi adıyla bilinir. Actinidia melanandra meyvesinin içi ise kırmızıdır.
Actinidia türleri içerdikleri protein parçalayıcı enzimler yüzünden panna cotta, jöleli pasta veya puding yapımında çiğ olarak kullanılamazlar. Eğer çiğ kivi dilimlerini jölenin içine koyarsanız, jöle asla donmaz ve sıvı kalır.
Cins adı Antik Yunanca tekerlek anlamına gelir. Çiçeklerin belirgin dairesel yapısına işaret eder. Ancak bu kesin bir çıkarsama olmaktan uzaktır. Cins adından çok sayıda farklı etimolojik yönelim bulmak mümkündür. Cinsin kökenindeki “ἀκτίς” kelimesi “kol, parlak, huzme, vb.” anlamlara da gelir. Ancak her durumda atıf çiçekleredir.
Actinidia (Kivi) tüylü ya da çıplak, odunsu ve çoğunlukla yaprak dökücü çalılardan oluşan bir cinstir. Tüy örtüsü yıldızsı ya da basit tüylüdür. Yapraklar almaşlı dizilişli ve basit, uzun saplı ve dişli kenarlıdır. Yaprak ayası, zarsı, kağıtsı ya da derimsidir.
Çiçekler koltuklarda tek ya da küme halinde, genellikle beyaz renkli ve beş taç yapraklıdır. Çoğunlukla erkek ve dişi çiçekler farklı bitkilerde bulunur. Çanak yapraklar genelde 5 adet, serbest ya da tabanda bitişik, kiremit dizilişli ve kalıcı ya da dökülücüdür. Taç yapraklar genelde 5 adet ve kiremit dizilişlidir.
Ercik çok sayıdadır. Başçık sarı, kahverengi, mor ya da siyah renklidir. Yumurtalık çıplak ya da tüylü ve çok sayıda tohum taslaklıdır. Meyve iri bir üzümsüdür ve çok sayıda tohum barındırır. Çoğu türün meyvesi yenilebilirdir. Tohum dikdörtgensi, küçük ve kabuğu ağsı çukurludur.
Kocaeli’ndeki türler
Actinidia chinensis var. deliciosa (Kivi) ekonomik değeri yüksek olan ve yaygın olarak tüketilen meş…
Read More