Nasıl tanırım?
Kızıl-kahverengi tüylü genç sürgünleri, geniş kalp tabanlı yaprakları ve kahverengi tüylü kabuk altında yeşil et taşıyan yumurtamsı meyveleri ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Bahçe, tarla
Statü
Kültür
Çiçeklenme
Mayıs – Haziran
Arazi notu
28 Mayıs 2021 • Karamürsel • 5 m • Bahçe
Kivinin ana vatanı aslında Yeni Zelanda değil, Çin’dir 1904 yılında Yeni Zelanda’ya götürülen tohumlar burada ticari olarak yetiştirilmeye başlanmıştır. 1950’lerde Soğuk Savaş döneminde Amerika’ya ihraç edilmek istenirken, Çin kelimesinin yaratacağı siyasi algıdan ve yüksek gümrük vergilerinden kaçınmak için, Yeni Zelanda’nın tüylü ve kahverengi ulusal kuşu olan Kiwi kuşuyla olan dış görünüş benzerliği kullanılarak meyveye Kiwifruit adı verilmiştir. Bu, tarihin en başarılı pazarlama ve isim değiştirme operasyonlarından biridir. Bu tarihe kadar Çin’deki kivi üretimi 1 hektardan daha azdı. Bugün Çin dünyanın en büyük kivi üreticisidir.
Meyve çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Meyve de çok sayıda tohum vardır ancak bunlar da meyve ile birlikte tüketilebilir. C vitaminin bakımından zengindir. Bunun yanında yapraklarının da tüketilebileceği rapor edilmektedir. Meyve, gövde ve kökler idrar söktürücü, ateş düşürücü ve yatıştırıcıdır. Kabuğundan kağıt elde edilmektedir.
Sadece bir adet kivi, bir yetişkinin günlük C vitamini ihtiyacının tamamını karşılar.
Kivi çekirdeği yağı, omega-3 yağ asitleri ve E vitamini bakımından zengindir ve popüler yaşlanma karşıtı göz kremlerinde ve cilt bariyeri güçlendirici serumlarda kullanılmaktadır.
Bitkilerin ya erkek ya da dişidir. Yani tek bitki kendi kendine meyve veremez. Ticari kivi bahçelerinde meyve alabilmek için genellikle her 6-8 dişi asmanın ortasına, sadece polen üreten 1 adet erkek asma (örneğin Tomuri kültivarı) dikilir.
Actinidia türleri içerdikleri protein parçalayıcı enzimler yüzünden panna cotta, jöleli pasta veya puding yapımında çiğ olarak kullanılamazlar. Eğer çiğ kivi dilimlerini jölenin içine koyarsanız, jöle asla donmaz ve sıvı kalır.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca tekerlek anlamına gelir. Çiçeklerin belirgin dairesel yapısına işaret eder. Ancak bu kesin bir çıkarsama olmaktan uzaktır. Cins adından çok sayıda farklı etimolojik yönelim bulmak mümkündür. Cinsin kökenindeki “ἀκτίς” kelimesi “kol, parlak, huzme, vb.” anlamlara da gelir. Ancak her durumda atıf çiçekleredir. Epitet Latince Çin anlamına gelir. Türün tip yerine işaret eder. Alt epitet Latince lezzetli anlamına gelir. Alttürün meyvesinin sulu ve lezzetli olmasına işaret eder.
Actinidia chinensis var. deliciosa genellikle 9 metreye kadar uzayabilen odunsu ve sarılıcı bir çalıdır. Yapraklar almaşlı dizilişli, uzun saplı, dökülücü, oval ila dairesel, tabanda yüreksi ve 7,5 ila 12,5 cm uzunluğundadır.
Genç yapraklarda kırmızı tüyler görülür ancak olgun yaprakların üst yüzeyi yeşil renkli ve tüysüz, alt yüzeyi ise beyaz tüylü ve belirgin damarlıdır. Çiçekler kokulu, tek ya da iki evcikli, yaprak koltuklarında tek ya da üç adet, beş ila altı taç yapraklı, başlangıçta beyaz iken zamanla sarı renkli, 2,5 ila 5 cm çapında ve merkezde çok sayıda erciklidir.
Meyve dikdörtgensi ve 6 cm uzunluğundadır. Meyvenin kabuğu kızıl kahverengidir, sert ve kahverengi tüylerle kaplıdır. Meyvenin eti yeşil renkli, parlak, sulu ve lezzetlidir. Dilimizde kivi adı ile bilinmektedir.