Tanımı
Genellikle 40 ila 90 cm büyüyebilen aromatik çok yıllık bir bitkidir. Rizomları vasıtasıyla kümeler oluşturmaktadır. Gövdeler dört köşeli, yeşil ila kırmızımsı renkli, dik, dallı ve kısa tüylüdür. Yapraklar karşılıklı dizilişli, kısa saplı veya neredeyse sapsız, yumurtamsı mızraksı ila mızraksı, 5 ila 12 cm uzunluğunda ve 2 ila 5 cm genişliğindedir. Kenarları testere dişli, uçları sivri ve tabanları kamamsıdır. Çiçek durumu 20 ila 50 çiçekten oluşan sıkı bir küme halindedir. Bırahteler morumsu veya yeşil renklidir. Çanak 5 dişli, tüpsü ve tüylüdür. Taç 2,5 ila 4 cm uzunluğunda ve pembe, leylak, lavanta-mor ya da nadiren beyaz renklidir. Üst dudak dar ve hafifçe kemerli iken alt dudak üç loblu olup orta lop daha belirgindir. Meyve 4 adet kahverengi fındıkçıktan oluşan bir şizokarptir. Dilimizde yabani bergamot adıyla bilinmektedir.
Yapraklar çiğ veya pişirilerek yenilmektedir. Ayrıca salatalarda ve yemeklerde lezzet verici olarak da kullanılır. Taze veya kurutulmuş yapraklarından, ferahlatıcı aromatik bir çay elde edilmiştir. Yaprakları ve çiçekli sapları gaz giderici, terletici, idrar söktürücü ve uyarıcıdır. Demlenerek, soğuk algınlığı, nezle, baş ağrısı, mide rahatsızlıkları, böbrek ağrıları, ateş ve boğaz ağrısı vakalarında içilmiştir. Haricen, cilt döküntülerine ve kesiklere lapa olarak, göz ağrıları için ise yıkama suyu olarak uygulanmıştır.
Gözlem bilgileri
Monarda fistulosa doğal olarak Kuzey Amerika’da yayılış gösterir.🔗 Ancak günümüzde Avrupa’nın bazı bölgelerinde doğallaşmıştır. Kocaeli’nin doğal bitkisi değildir. Fotoğraflar bahçemizdeki örneğe aittir.
Etimoloji
Cins, 1493 – 10 Ekim 1588 tarihleri arasında yaşamış İspanyol bitkibilimci Nicolás Monardes’e adanmıştır. Özellikle yeni keşfedilen Amerika kıtasının florası üzerine yazdığı eseri ile bilinmektedir ve cinsten ilk bahseden odur. Epitet Latince içi boş anlamına gelir ve açık bir şekilde türün gövdesinin içinin boş olmasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Origanum fistulosum canadense”dir.
Fotoğrafları
