Tanımı
Genellikle 60 ila 120 cm büyüyebilen tek ya da çok yıllık bir bitkidir. Taç hariç gri beyaz havlı ve salgılı tüylüdür. Zaman zaman gövdeler de neredeyse çıplak olabilmektedir. Taban yaprakları sıklıkla rozet halindedir. Yaprak sapı dar biçimde kanatlı ve 15 cm uzunluğundadır. Aya yumurtamsı ila dikdörtgensi eliptik, 5 ila 15 cm uzunluğunda, tabanda daralmış, kenarları dişli veya testere dişli ve ucu sipsivri ila küttür. Gövde yaprakları benzerdir ancak yukarı çıkıldıkça kısalmaktadırlar. Bunlar sapsız ya da kısa saplıdır ve en üstte bırahtelere evrilmektedirler. Çanak çansı ve 1 cm uzunluğundadır. Bölümleri serbest ve dikdörtgensi yumurtamsıdır. Taç mor ila beyaz renkli, 3 ila 4,5 cm uzunluğunda ve içi beneklidir. Lobların ucu beyaz havlıdır. Kapsül 1,5 cm uzunluğundadır. Tohumlar çomaksı ve kısa havlıdır. Dilimizde yüksük otu adı ile bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Lamiales (Ballıbaba takımı)
- Plantaginaceae (Sinirotugiller)
- Digitalis (Yüksükotu)
Digitalis purpurea L.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Avrupa’da yayılış gösterir.🔗 Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Tahrip edilmiş araziler, mezarlıklar ve bahçelerde görülmektedir. Umumiyetle mayıs ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 400 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Etimoloji
Cins adı Latince parmak gibi anlamına gelir. Cinsin taç yapısına işaret etmektedir. Cinsin Türkçe adı olan yüksükotu, Almanca karşılığı olan fingerhutun tercüme edilmiş hali gibi gözükmektedir. Tilkilerin bitkilerin çiçeklerini patilerine geçirerek sessizce avlandıklarına inanılır ve bu yüzden tilki eldiveni de denir. Epitet Latince mor anlamına gelir ve açık bir şekilde türün çiçek rengine dikkat çekmektedir. İkili adlandırma öncesi adı “Digitalis purpurea, folio aspero”dur.
Kullanımı
Yaprakları, çiçekleri ve tohumları insanlar ve bazı hayvanlar için zehirlidir ve yutulması halinde ölümcül olabilir. Zehirlenme belirtileri arasında düşük nabız hızı, bulantı, kusma ve kalbin farklı bölümlerinin koordinasyonsuz kasılmaları yer almaktadadır. Sonuncusu kalbin durmasına ve nihayetinde ölüme yol açmaktadır. Öte yandan buna sebep olan kalp glikoziti digitoksin, kalp yetmezliği için ilaç olarak da kullanılmaktadır. Yaprakları böbreklere faydalıdır, idrar söktürücüdür ve ödem tedavisinde kullanılmıştır. Terapötik doz, ölümcül doza çok yakındır, bu nedenle çok dikkatli olunmalıdır.
Fotoğrafları
