Nasıl tanırım?
Yaprakların basit veya loblu, bitkinin yıldızsı tüylü ve meyvenin uzun olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Bahçe, tarla
Statü
Kültür
Çiçeklenme
Nisan – Ekim
Arazi notu
03 Ağustos 2023 • İzmit • 60 m • Tarla
Nicotiana‘dan sonra en yoğun nikotin barındıran bitkidir. Ancak bir sigaradaki nikotin miktarını alabilmek için tek seferde 9 kilo taze patlıcan yemek gerekmektedir.
Lale Devri ve sonrasında İstanbul’un ahşap konaklarında yaz aylarında patlıcan közlemek (özellikle hünkârbeğendi ve karnıyarık için) yaygındı. Közden sıçrayan kıvılcımlar rüzgarla birleştiğinde tüm mahalleyi kül eden patlıcan yangınları adı veren afetlere yol açardı.
Meyvesi pişirilerek yenilmektedir. Meyve, kan kolesterol düzeyini düşürmeye yardımcı olur ve yüksek tansiyonu düzenlemeye yardımcı olur. Meyve antihaemoroidal ve hipotansiftir. Mantar zehirlenmelerine karşı panzehir olarak kullanılmıştır. Ayrıca yapraklar narkotiktir. Yaprakları lapa haline getirilerek yanık ve uçukların üzerine uygulanır. Bunun yanında kök kaynatıldığında büzücüdür.
Türk mutfağında 200’den fazla patlıcan yemeği çeşidi vardır. Karnıyarık, musakka, imam bayıldı, hünkar beğendi ve alinazik en ünlü örneklerdendir.
Meyve çiğ olarak tüketilmemelidir. Yeşil bölümleri zehirlidir. Yaprakları zehirlidir ve yalnızca harici olarak kullanılmalıdır.
Patlıcan pişirilirken tavaya dökülen yağı anında çeker. Bunun sebebi patlıcan yapısının sünger gibi hava cepleriyle dolu olmasıdır. Pişerken bu hava cepleri çökerek yağı veya sosu emer. Bu nedenle pişirmeden önce tuzlu suda bekletilmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Latince teskin edici anlamına gelir. Cinsin sedatif etkilerine işaret eder. Epitet Latince deli elma anlamına gelir. Orta Çağ’da patlıcan yemenin deliliğe, cüzzama ve ağır histeri krizlerine neden olduğuna inanılırdı. Olasılıkla melongena’nın kökeni etimolojik bir uydurmadır ve işin doğrusu bitkiyi yemek deliliğe neden olmaz. Bitkin anavatanındaki adı Sanskritçe vatingana’dır. İslam uygarlığındaki adı badıncan olmuş, buradan İtalya’ya melanzana olarak geçmiş ve melongena epitetine ulaşmıştır. Vatingana, gaz giderici (karminatif) demektir.
Genellikle 40 ila 150 cm büyüyebilen bir bitkidir. Seyrek biçimde dikenli ve yıldızsı tüylerle havlıdır. Gövdeler ve dallar minikçe kaba tüylü ve zaman zaman kalın kıvrık dikenlidir. Yaprak sapı 2 ila 4,5 cm uzunluğunda, yaprak ayası yumurtamsı ila dikdörtgensi yumurtamsı, 6 ila 18 cm uzunluğunda ve 5 ila 11 cm genişliğinde, yıldızsı kaba tüylü ya da zaman zaman iki yüzeyinde de dikenli, tabanı eğik, kenarları dalgalı loblu ve ucu küttür.
Taç yıldızsı kaba tüylü ve lobları mızraksıdır. Taç morumsu ya da menekşe renkli, tabaksı, 3 ila 5 cm uzunluğunda ve lobları üçgensidir. Meyve üzümsü formda, siyah, mor, pembe, kahverengi ya da sarı renkli, mezokarp kalın ve süngersidir.
Tohumlar mercimeksi, sarımsı renkli, 2,8 ila 3,9 mm uzunluğunda ve 2,5 ila 3,5 mm genişliğindedir. Doğadaki örneklerde meyve 3 cm çapında iken kültürde 30 cm uzunluğa erişebilir. Meyve kesildiğinde eti hızla kahverengiye döner. Dilimizde patlıcan adı ile bilinmektedir.