Coğrafi dağılım.
Cins Avrasya’ya özgüdür ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır.
Çoğu zehirli bitkinin tadı acı iken Atropa‘nın zehirli meyveleri tatlıdır. Bu meyvelerin birkaç adedi bir çocuğu, 10 üzeri ise bir yetişkini öldürebilir.
Augustus ve Claudius’un bu bitki ile karıları tarafından zehirlendikleri öne sürülmektedir.
Rivayete göre 11. yüzyılda İskoçlar, işgalci Anglo-Sakson ordusunun yiyecek ve içeceklerine belladonna katmış, düşmanı komaya sokup uykudayken katletmiştir.
Geçmişte kadınlar göz bebeklerini büyütüp daha çekici, derin ve buğulu bakışlara sahip olmak için gözlerine bu bitkinin özsuyunu damlatırlardı. Cinsin Türkçe adı da buradan gelmektedir. Atropin, günümüzde göz muayenesi ve ameliyatlarında göz bebeğini büyütmek için kullanılmaktadır.
Titian’ın Aynalı Kadın adlı tablosundaki kadının göz bebeklerini büyütmek için atropin damlası kullandığı iddia edilmektedir.
Bünyesinde barındırdığı skopolamin adlı alkaloid, sinir sistemini felç ederek insanı dış dünyaya tamamen kapatır ama bilincini yarı açık bırakır. Öte yandan atropin, ambulanslarda ve acil servislerde kalp durmalarında kalbi yeniden çalıştırmak ve sarin gazı ile tarım ilacı (organofosfat) zehirlenmelerine karşı panzehir olarak kullanılır.
Familyanın diğer kötü şöhretli üyeleri (Mandragora, Hyoscyamus, Datura) ile birlikte cadı kazanlarının klasik dörtlüsünü oluşturur.
Cins adını ecel tanrıçası Atropos’tan (Ἄτροπος) almaktadır. Antikçağda, insanın hayat serüveninin Mireler olarak bilinen, Zeus ve Artemis’in kızları olan üç tanrıça tarafından düzenlendiğine inanılıyordu. Atropos, bu üç kader tanrıçasından biridir ve görevi elindeki makasla ‘ip’leri kesmektir. Burada ipten kastedilen şey, insan ömrüdür. Buna göre cinsin insanlar için zehirli olması ile ecel tanrıçası arasında bir bağ kurulmuştur.
Atropa (Güzelavratotu) rizomlu, çıplak ya da havlı ve çok yıllık ile çalımsı otlardan bir cinstir. Gövdeler dallı, yapraklar almaşlı dizilişli ve düzdür. Çiçek durumu koltuklarda olup tek çiçekli, çiçekler 5 parçalı, çanak çan biçiminde, genişleyici, derince sivri ila sipsivri uçlu beş loblu ve meyve zamanı meyveyi hafifçe aşmaktadır.
Taç tüpsü çan biçiminde, sarı ya da mor renkli ve lobları geriye kıvrıktır. Ercikler taç tabanında yapışık, uzunlukları eşit, iplikçikler ince, taç tabanına yakın bağlı, tabanda yoğun biçimde ülgerlidir.
Başçıklar tabandan bağlı, yumurtamsı, tabanda loblu, yumurtalık 2 karpelli, boyuncuk kemerli, kavisli ve tepecik top başlıdır. Meyve üzümsü, küresel ve etlidir. Tohumlar çok sayıda, sıkıştırılmış ve küresel ya da böbreksidir.
Kocaeli’ndeki türler
Atropa bella-donna (Güzelavrat otu) genelde yüksek rakımlardaki orman sınırlarında görülen ve yaz ay…
Read More