Sorbus aucuparia (Kuş üvezi)

Tanımı

Genellikle 3 ila 5 metre büyüyebilen bir bitkidir. Taç gevşek ve yuvarlak ya da düzensiz biçimlidir. Gövde ince ve silindirik olup 40 cm çapındadır. Genç bireylerde kabuk sarımsı gri, iken zamanla gri siyah rengine döner. Koyu sarı renkli kovucuklar vardır. Bileşik yapraklar 4 ila 9 çift yaprakçıktan oluşur ve teleksidir. Yaprak sapının tabanında yaprak benzeri bir çift kulakçık vardır. Yapraklar 20 cm uzunluğunda ve 8 ila 12 cm genişliğinde olup dallarda almaşlı dizilişlidir. Yaprakçıklar uzunlamasına mızraksı, 2 ila 6 cm uzunluğunda ve 1 ila 2,5 cm genişliğindedir. Kenarları keskince testere dişlidir. Yaprakçıklar gri gümüşî tüylerle kaplıdır. Çiçekler 8 ila 15 mm çapındadır. Çanak yaprak beş adet, küçük, sarımsı yeşil renkli ve üçgensidir. Taç yaprak beş adet, yuvarlak ya da oval ve sarımsı beyaz renklidir. 25 adet taca kaynaşık ercik mevcuttur. Meyve 8 ila 10 mm çapındadır ve ağustos ila ekim ayları arasında olgunlaşır. Dilimizde kuş üvezi adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Sorbus aucuparia doğal olarak Avrasya’da yayılış gösterir ancak günümüzde Avustralya ve Amerika’ya da dağılmıştır. Yamaçlar ve ormanlık alanlarda görülen bitki umumiyetle mayıs ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi 1100 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Kartepe ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Latince kırmızı anlamına gelir. Büyük ihtimalle Sorbus aucuparia’in meyve rengi ile ilintilidir. Dilimizdeki üvez kelimesi Yunanca orijinlidir. Epitet Latince kuş yakalayan anlamına gelir. Meyvelerinin kuş yakalamak amacı ile kullanılmasına işaret eder.

Kullanımı

Meyveler çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Büyük miktarda çiğ olarak tüketilirse kusmaya neden olabilir. İngiltere’de bir dönem kutsal kabul edilmiş ve neredeyse tüm kiliselerin avlularına dikilmiştir. Kabuk büzücüdür, ishal tedavisinde kullanılmıştır. Meyve iskorbüt tedavici edici ve büzücüdür. İshal ve hemoroitleri tedavi etmek için kaynatılarak kullanılmıştır. Demlenerek boğaz ağrısı için gargara olarak ve hemoroitleri ve aşırı vajinal akıntıyı tedavi etmek için kullanılmıştır. Tohumlar, küçük miktarlarda solunum sistemini uyarıcı görevi görür, ancak daha büyük dozlarda solunum yetmezliğine ve ölüme neden olabilir. Hem çiçekler hem de meyveler iştah açıcı, hafif idrar söktürücü, müshil ve adet akışı teşvik edicidir. Ayrıca ağrılı adet kanaması, kabızlık ve böbrek rahatsızlıklarının tedavisinde demlenerek kullanılmıştır.