Pyracantha coccinea (Tavşan elması)

Tanımı

Genellikle 1 ila 3 metre büyüyebilen bir çalıdır. Genç dallar gri renkli ve havlıdır. Yapraklar mızraksı, eliptik ya da ters yumurtamsı eliptik, 2 ila 4 cm uzunluğunda ve 1 ila 1,5 cm genişliğinde ve kenarları tırtıklıdır. Yaprak sapı 5 ila 10 mm uzunluğundadır. Salkım çok çiçeklidir. Çiçekler 8 mm çapındadır. Çiçek sapı 5 mm uzunluğundadır. Meyve küresel, 5 ila 7 mm çapında, kırmızı, sarı ya da turuncu renklidir. Meyveler pişirilerek tüketilebilir. Reçel ve marmelat yapımında kullanılır. Dilimizde kızıl ateş dikeni, tavşan elması, dafne, ebembükü, kirkat ve kuş alıcı adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Pyracantha coccinea doğal olarak İspanya ile Kafkasya arasında kalan bölgede yayılış gösterir. Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir. Yamaç, çalılık ve yol kenarında görülmektedir. Umumiyetle nisan ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda İl genelinde yaygın olarak gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca ateş dikeni anlamına gelir. Cinsin hem dikenli yapısına hem de kırmızı renkli meyvelerine işaret eder. Epitet Latince kızıl boya anlamına gelir. Türün meyve rengine işaret eder.

Türk Uygarlığındaki yeri

Uksiyâkantus

Uksiyâkantus (اقثياقنتس), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan oxuakantha (ὀξυάκανθα)’dan alınmıştır ve keskin diken anlamına gelir.

Dioscorides, vücuda giren yabancı cisimlerin çıkarılması için ve kadınsal şikâyetlerde kullanıldığını, köküne düşük için başvurulduğunu belirtir. Görünüm olarak emrûd ağacına, meyvesinin ise mersîne benzediği belirtilen dikenli bitki Anadolu’da, rahim sorunlarının tedavisinde kullanılmış, ayrıca düşük yaptırıcı olarak başvurulmuştur.

Yabani armudu andırmakla birlikte daha küçük ve daha dikenlidir. Mersine benzeyen dolgun, kırmızı, kolay kırılan ve çekirdekli meyvesi, çatallı ve derin bir kökü vardır. Meyvesi içildiğinde ya da yenildiğinde ishal ve vajinal akıntıyı kontrol eder. Kökü kıymık ve dikenleri çıkarmak için uygulanır. Kök ile karın bölgesine üç defa hafifçe vurulduğunda ya da sıvazlandığında erken doğuma neden olacağı söylenir. DI 1-93.