Phragmites australis (Kamış)

Tanımı

1,5 ila 6 metre metre büyüyebilen çok yıllık bir bitkidir. Rizomlar uzatılmıştır. Saplar diktir. Yapraklar gövdede ve kılıfları gevşektir. Yaprak ayası 20 ila 60 cm uzunluğunda, 8 ila 32 mm genişliğinde ve daralıcı uçludur. Çiçek durumu bileşik salkım halindedir. Dikdörtgensi, 20 ila 50 cm uzunluğunda ve 6 ila 15 cm genişliğindedir. Başakçıklar kamamsı, yanal olarak sıkıştırılmış, 12 ila 18 mm uzunluğundadır. Verimli başakçıklar ipliksi saplıdır. Alt dışkavuz mızraksı, 3 ila 4,5 mm uzunluğunda, zarsı, omurgasız ve 3 ya da 5 damarlıdır. Üst dışkavuz mızraksı, 5 ila 9 mm uzunluğunda, zarsı, omurgasız ve 3 ya da 5 damarlıdır. Verimli içkavuz mızraksı, 9 ila 13 mm uzunluğunda, zarsı, omurgasız ve 1 ya da 3 damarlıdır. Pulcuklar 2 adet, başçıklar 3 adet, yumurtalık çıplak ve dane göbeği eliptiktir. Dilimizde kamış, beyaz kamış, kamış otu ve süpürge kamışı adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Phragmites australis doğal olarak dünyanın büyük bölümünde yayılış gösterir. Sulak alanların kenarında görülmektedir. Umumiyetle ağustos ve ekim ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca çit anlamına gelir. Bu bağlamda cinsin özellikle sulak alanların kenarlarında çit oluşturmasına işaret eder. Epitet Latince güney anlamına gelir. Açık bir şekilde türün Avrupa’nın güneyinde görülmesine işaret eder.

Kullanımı

Kökü çiğ ya da patates gibi pişirilerek tüketilmektedir. Yüzde beş oranında şekere sahiptir. Ayrıca genç sürgünler çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Yapraklar bronşit ve kolera tedavisinde kullanılmıştır. Yaprakların külü kötü yaralara uygulanmıştır. Kolera ve besin zehirlenmelerinin tedavisinde çiçeği kaynatılarak kullanılmıştır. Gövde; antidot, kusma engelleyici, ateş düşürücü ve soğutucudur. Kök; astım tedavi edici, kusma engelleyici, ateş düşürücü, öksürük giderici, arındırıcı, idrar söktürücü, taş dağıtıcı, yatıştırıcı, salya arttırıcı ve mide ağrısı gidericidir. Bunun yanında ishal, ateş, kusma, balgamlı öksürük, akciğer apseleri, idrar yolu enfeksiyonları ve gıda zehirlenmesinde dahili olarak alınmaktadır. Ayrıca dahili olarak ağız kokusu ve diş ağrısını tedavi etmek için önerilmiştir.

Türk Uygarlığındaki yeri

Kamış

Kamış (قامش), bitkinin Türkçedeki karşılığıdır. Metinlerimizde Arapça karşılığı olan kasab (قصب) ve şiire münhasır olarak kargu (قارغو) adı da kullanılmıştır. Halîmî’ye göre kâmış ve kasab aynı bitkidir. Şerîf, kökünün külünün saçları uzattığını kaydetmiştir.

Anadolu’da, cilt hastalıkları, göz rahatsızlıkları ve eklem ağrısı vakalarında kullanılmış, ayrıca idrar söktürücü ve panzehir olarak faydalanılmış, vücuda giren sivri aletlerin (ok başı gibi) çıkarılması için başvurulmuştur. Kâmış yetiştirenin hasadının zekâtını vermesinin gerekmediği belirtilmiştir. Yılana kâmışla vurulması halinde hareketsiz kalacağı, ikinci defa vurulduğunda ise hareket kabiliyetini geri kazanacağı iddia edilmiştir. Diğer yandan bitki, şiirimizde boy ile özdeşleştirilmiştir.

© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.) Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.436-437.

Fotoğrafları

Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. | Nomencl. Bot., ed. 2, 2: 324 (1841).