Nasıl tanırım?
Bitkinin yapışkan havlı, tacın pembemsi kırmızı ve 3 ila 5,5 cm uzunluğunda olması ayırt edici özelliğidir.
Habitat
Bahçe, yol kenarı, bozuk arazi
Statü
Kültür
Çiçeklenme
Haziran – Ekim
Arazi notu
29 Ekim 2023 • İzmit • 110 m • Bahçe
Yaprakları otçul böceklerin saldırısına uğradığında, bitki tükürükteki kimyasalları analiz eder. Eğer düşman tehlikeliyse, havaya uçucu organik bileşikler salgılar. Bu koku, örneğin tırtılları yemeyi seven yaban arılarını (avcıları) doğrudan bitkinin üzerine çeker.
Nikotin adı, 1560 yılında tütün tohumlarını Portekiz’den Fransa sarayına getiren ve Kraliçe Catherine de Medici’ye şiddetli migren ağrılarını tedavi etmesi için sunan Fransız diplomat Jean Nicot’dan gelir. Kraliçenin ağrıları, tütünün uyuşturucu etkisiyle geçince bitki Avrupa aristokrasisinde bir anda popülerleşmiş, Jean Nicot’nun adı da bitkinin ismi olmuştur.
17. ve 18. yüzyılda Amerika’daki İngiliz kolonilerinde tütün o kadar değerliydi ki, resmi para birimi olarak kullanılıyordu. İşçilerin maaşları, vergiler ve mahkeme cezaları libre tütün üzerinden ödenirdi. Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluş sermayesi ve bağımsızlık savaşının finansmanı büyük ölçüde bu altın yaprağın Avrupa’ya ihraç edilmesiyle sağlanmıştır.
Yaprak suyu kusturucudur. Taze yaprakları yaraların üzerine lapa olarak sarılmıştır. Palmiye yağı ile ezilen yapraklarına kellik tedavisinde başvurulmuştur. Yaprak özü ağrılı adet hallerinde alınır. Yaprak suyu halsizlik, üşüme ve yılan ısırıkları ve akciğer rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Taze kökü astım ve hazımsızlık vakalarında tüketilmiştir. Göz kanlanması ve diğer göz şikayetlerinde kökün suyu damlatılmıştır. Tohumu romatizma ve ses kısıklığı tedavisinde alınır. Yapraklar baş ağrısında alın bölgesine, ayrıca yaralara uygulanır. Yaprakları kurutulup kaynatılarak bronşit ve zatürre vakalarında içilmiştir. Doğumu teşvik etmek için yaprakları vajinaya konulmuştur.
17. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’na giren tütün, kahveyle birleşerek sosyal bir kültür yaratmıştır. Ancak IV. Murad döneminde, tütünün yangınlara sebep olması ve tütün içilen mekanların siyasi muhalefet odaklarına dönüşmesi gerekçesiyle dünyanın ilk tütün yasağı uygulanmış, yasağa uymayanlar ağır cezalara çarptırılmıştır.
Bitkinin tüm parçaları zehirlidir. Nikotin adı verilen uçucu bir yağ içerir. Bu da, mide bulantısı, kusma, terleme, çarpıntı ve mide bulantısına neden olan ölümcül bir zehirdir. Dahili olarak alınırsa bağımlılığa neden olabilir. Bitkinin her parçası böcek ilaç olarak kullanılan ve nikotin adı verilen maddeyi içerir. Yaprakların suyu böcek kovucu olarak açıkta kalan bölgelere sürülmüştür. Kurutulmuş yaprakları çiğnenebilir, enfiye ya da sigara olarak içilir. Sigara ve puronun ana maddesidir.
Bitkiler, yapraklarını yemek isteyen böcekleri felç edip öldürmek için köklerinde nikotin üretir ve yapraklarına pompalar. Yani nikotin, doğanın ürettiği en güçlü organik tarım ilaçlarından (pestisit) biridir.
Doğal bir popülasyonu yoktur. Genetik çalışmalar, N. sylvestris ve N. otophora arasında doğal bir melez olduğunu ortaya koymuştur.
Dünyada en çok ölüme neden olan bitkidir. Nikotin, eroin ve kokainden sonra en bağımlılık yapıcı maddedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins, 1530-1604 tarihleri arasında yaşayan Fransız diplomat Jean Nicot de Villemain’a adanmıştır. Bitkiyi Avrupa’ya ilk defa o getirmiştir. Epitet, Karayip dillerinde toz haline getirilmiş bitkileri solumak için kullanılan tabago adındaki tüpten almaktadır.
Tek ya da kısa ömürlü çok yıllık bir bitki olup 2 ila 3 metre büyüyebilmektedir. Gövde zaman zaman tabanda odunsu, dik, seyrekçe dallı ve her parçası belirgin biçimde yapışkan tüylüdür. Yapraklar kaşıksı, mızraksı ya da darca mızraksı, 8 ila 50 cm uzunluğunda, 3 ila 21 cm genişliğinde, en üstteki yapraklar küçük, tabanı dekürent, sapsız ya da en çok 5 cm uzunluğunda kısa kanatlı saplı, sıklıkla kulaklı, ucu sivri ila darca sipsivri ve her iki yüzeyi de yapışkan salgılı tüylüdür.
Çiçek durumu çok dallı terminal bir salkım olup 25 cm kadar uzamaktadır. Çiçekler kokuludur. Çiçek sapı yoğunca yapışkan cılız tüylü, çiçek zamanı 0,5 ila 2 cm, meyve zamanı 2,8 cm uzunluğunda ve daima diktir. Bırahte şeritsiz-mızraksı ila dilsi ve yoğunca yapışkan havlıdır. Çanak tüpsü ila darca çansı, lobları farklı uzunlukta ve meyve zamanı genişleyicidir.
Taç beyaz ya da pembe, tüp sıklıkla yeşilimsi, lobları pembemsi ila kırmızıdır. Erciklerin uzunlukları farklı ve beşinci olan en kısadır. Kapsül çıplak, kahverengi, eliptik ya da elipsoittir. Tohum elipsoit, yumurtamsı, küresel, köşeli ya da disk biçimlidir. Dilimizde tütün adı ile bilinmektedir.