Malus (Elma)

Malus (Elma), Rosaceae ailesine bağlı bir cinstir.

Tanımı

Malus (Elma) yaprak dökücü ya da kısmen her dem yeşil ve genellikle dikensiz çalı ya da ağaçlardan oluşan bir cinstir. Tomurcuklar yumurtamsı ve birkaç kiremit dizilişli pulludur. Yapraklar almaşlı dizilişli, basit, saplı, sitipüllü ve kenarları dişli ya da lobludur. Çiçek durumu yalancı şemsiyeli salkım halindedir. Çiçekler saplı ve hipantiyum kase biçimindedir. Çanak yapraklar 5 adet ve kalıcı ya da dökülücüdür. Taç yapraklar 5 adet, beyaz, pembe ya da kırmızı renkli ve dairesel ya da ters yumurtamsıdır. Ercikler 15 ila 50 adet, beyaz iplikçikli ve sarı başçıklıdır. Yumurtalık alt durumlu, 3 ila 5 bölümlü ve her hücrede 2 tohum taslaklıdır. Boyuncuklar 3 ila 5 adet, tabanda bitişik ve çıplak ya da havlıdır. Meyve 3 ila 5 bölümlü ve her bölümde kahverengi ya da siyah renkli 1 ya da 2 tohumludur. Cins kuzey yarımküreye özgüdür ancak günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir.

Tarihi

Fitne tanrıçası Eris’in sembolüdür. Eris, Thetis ve Peleus’un düğününe davet edilmemesi üzerine gizlice geldiği düğünde ortaya üzerinde “en güzel için” yazılı bir elma bırakmıştır. Bu elmayı sahiplenmek için Hera, Athena ve Afrodit arasında anlaşmazlık çıkmış, bu anlaşmazlık üzerine üç tanrıça Troya prensi Paris’e başvurmuş ve Paris de dünyanın en güzel kızının kendisine verileceği vaadi nedeniyle Afrodit’i seçmiştir. Bu hadise doğrudan Troya savaşının çıkmasının nedeni olarak kabul edilir. Sözkonusu anlaşmazlık bir bitki türüne de adını vermiştir: Paris quadrifolia (horozhayası). Bitki dört eşit yaprak üzerinde tek bir meyve taşımaktadır. Dört yaprak üç tanrıça ve Paris’i temsil ederken, tepedeki meyve de altın elmayı sembolize etmektedir.

Adem ile Havva’nın cennetten çıkarılmalarına neden olan ağacın meyvesinin elma olduğuna dair görüşler mevcuttur. İskandinav mitolojisinde ebedi hayat tanrıçası olan Iðunn’un simgesidir. Tanrıça elma taşır ve bu sayede diğer tanrı ve tanrıçalarının ölümsüzlüklerini korumalarını sağlar. Tanrı ve tanrıçalar ölüme yaklaştıklarını hissettiklerinde, Iðunn’a onlara elma suyu verirdi. Elma ağacı Galya’da da kutsaldı ancak bunun nedeni ağacın ökse otunun ev sahibi olması idi. Balkanlarda evlilik teklifinin elma ile yapılması adedi vardı. Eğer kız uzatılan elmayı kabul ederse, evlenme teklifini kabul ettiği anlamına gelirdi. Elma, Avrupa masallarında çoğunlukla daha önceden zehirlenmiş bir meyve olarak gösterilir, örneğin Pamuk Prenses’te cadı Pamuk Prensesi bir elma ile “cezbeder”. İkinci yaygın kullanımı ise belirli bir yerde bulunan elma ya da elmaları almak için çeşitli masal kahramanlarının görevlendirilmesidir. Bunun en erken örneği ise Herkül’dür.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca meyve anlamına gelir. Antikçağda kelime özellikle elma meyvesini tanımlamak için kullanılmıştır. Cinsin Türkçe adı olan elma Türkçe kökenlidir.