Aristolochia pontica (Gangırdak)

Tanımı

Genellikle 20 ila 50 cm büyüyebilir. Kök düzensiz biçimde küreseldir. Gövde basit ve diktir. Yapraklar dairesel yumurtamsı, kenarları yuvarlak, 6 ila 16 cm uzunluğunda ve 4,5 ila 12,5 cm genişliğinde, ucu sivri ila küttür. Yaprak sapı 1 ila 6,5 cm uzunluğundadır. Çiçek kurulu sapı 1,5 ila 2,5 cm uzunluğundadır. Çiçekler 5 ila 11 cm uzunluğunda ve sarımsı yeşil veya mor renklidir. Kapsül ters yumurtamsı ila küresel, 2,5 cm uzunluğunda, 1,7 cm genişliğinde, havlı ve sıklıkla uzun dağınık tüylüdür. Dilimizde gangırdak adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri

Aristolochia pontica doğal olarak Türkiye ve Kafkasya’da yayılış gösterir. Nemli gölgeli alanlar ve dere kenarlarında görülmektedir. Umumiyetle nisan ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda Başiskele ve Kartepe ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Sinonimler

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca hamilelik için en iyisi anlamına gelir. Tam anlamıyla ise en iyi doğum. Bitkilerin doğumu kolaylaştırdığına ve doğum sonrası enfeksiyonlara iyi geldiğine dair inanışa işaret eder. Bitkinin çiçekleri rahime benzer, işaret doktrini uyarınca bitkinin benzediği organa iyi geleceği düşünülür ve ve doğumdan sonra plasentanın atılması için bu bitkiler kullanılırdı. Günümüzde ise bu görüşün bir karşılığı yoktur, bilakis bitkiler ölümcül zehirler içerir. Epitet Latince Pontus anlamına gelir ve açık bir şekilde türün yayılış alanına işaret etmektedir. Pontus, günümüzde doğu Karadeniz bölgesinin kadim adıdır.

Fotoğrafları

Aristolochia pontica Lam. | Encycl. 1: 255 (1783).