Tanımı
Halihazırda bazı kaynaklarda Phlomis tuberosa ismiyle geçmektedir. Genellikle 60 ila 150 cm büyüyebilen dik gövdeli çok yıllık bir bitkidir. Kök, küçük yumrular bulundurmaktadır. Yapraklar salgısız veya salgılı, her iki yüzeyde de seyrek ya da yoğun biçimde havlı, üst bölümdeki tüyler basit ve alt bölümde yıldızsıdır. Alt yapraklar dikdörtgensi yumurtamsı, tabanda kulaksı yüreksi ya da ok başlı, dişli kenarlı, 10 ila 30 cm uzunluğunda, 5 ila 15 cm genişliğinde 30 cm uzunluğunda saplıdır. Çiçek yaprakları sapsız veya neredeyse sapsız ve mızraksı yumurtamsı ila üçgensidir.
Halkalar çok sayıda, 14 ila 40 adet çiçekli ve alttakiler ıraksak iken üsttekiler küme halindedir. İkincil bırahteler 8 ila 13 mm uzunuluğunda, bizsi, çıplak ila yoğun biçimde tüylü ve kirpiklidir. Çanak 8 ila 13 mm uzunluğunda, çıplak ila kıllı ve 2,5 ila 3,5 mm uzunluğundaki dişleri kılsıdır. Taç mor veya pembe renkli, 1,5 ila 2 cm uzunluğunda ve üst dudak düzdür. Fındıkçıklar tepede havlıdır. Kökünün pişirilerek tüketildiği, zehirlenme, tüberküloz, akciğer ve romatoid artrite karşı kullanıldığı, ayrıca ishal, göz ve akciğer hastalıklarını tedavi etmek başvurulduğuna dair raporlar bulunmaktadır. Dilimizde yer çalbası adı ile bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Lamiales (Ballıbaba takımı)
- Lamiaceae (Ballıbabagiller)
- Phlomoides (Çalbamsı)
Phlomoides tuberosa (L.) Moench
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Doğu Avrupa ve Asya’da yayılış gösterir.🔗 Bu takson Türkiye’de Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan biliniyordu. Bu kayıtla yayılış alanı Marmara’ya kadar genişlemiş oldu. Taşlı yamaçlar, ekili araziler ve çayırlarda görülen bitki umumiyetle haziran ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi 1400 ila 1600 metreye kadar olan Dilovası ilçesinde gözlemlemek mümkündür. Biz bitkiyi 320 metrede gördük.
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca sahte Phlomis anlamına gelir. Cinsin Phlomis cinsi ile yakınlığına işaret etmektedir. Epitet Latince yumrulu demektir ve türün köklerinin yanında küçük yumrular bulunmasına dikkat çekmektedir. Özgün tanımda bu “radix tuberosa” ifadesi ile belirtilmiştir.
Fotoğrafları
