Tanımı
Paeonia officinalis genellikle 50 ila 75 cm büyüyebilen bir bitkidir. Kökler yumru şeklinde kalınlaşmıştır. Kökgövde en çok 10 cm uzunluğundadır. Gövdeler çoğunlukla tüylü ve yeşil ya da mor krımızı renklidir. Alt yapraklar çift üçlü ve 9 yaprakçıklıdır. Yaprak sapı 6 ila 12 cm uzunluğunda ve çoğunlukla tüylüdür. Yaprakçık sapı 1 ila 6 cm uzunluğunda ve tüylüdür. Yaprakçıklar genellikle bölümlere ayrılmıştır. Bunlar şeritsi eliptik ila eliptik ya da ters mızraksı, tabanda kamamsı, sivri ya da sipsivri uçlu, loblu ya da düz kenarlı, 3 ila 12 cm uzunluğunda, 1 ila 4,5 cm genişliğinde ve üst yüzeyi çıplaktır.
Çiçekler tek ve terminaldir. İnvolukral bırahteler yaprak benzeri ve çanak yapraklardan nispeten farklıdır. Çanak yapraklar üçgensi ila dairesel, 1 ila 2,5 cm uzunluğunda, 0,8 ila 2 cm genişliğinde ve yuvarlak uçludur. Taç yapraklar soluk menekşe kırmızı ila mor kırmızı renklidir. İplikçikler mor ve başçıklar sarı renklidir. Karpeller 1 ila 5 adet ve kaba tüylü ya da çıplaktır. Tepecik sapsız, kırmızı ve 1,5 mm genişliğindedir. Dilimizde bahçe şakayığı adıyla bilinmektedir.
Gözlem bilgileri
Bitki doğal olarak Güney Avrupa’da yayılış gösterir.🔗 Orman açıklıkları, çayırlar ve kayalık bölgelerde görülmektedir. Umumiyetle nisan ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi 500 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Karamürsel ilçesinde gözlemlemek mümkündür.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Saxifragales (Taşkıran takımı)
- Paeoniaceae (Ayıgülügiller)
- Paeonia (Ayıgülü)
Paeonia officinalis L.
Etimoloji
Cins adını tanrıların hekimi Paeon’dan (Παιάν) almaktadır. Hades ve Ares gibi büyük tanrıların Troya savaşı esnasında aldıkları yaralarını iyileştirmesi ile bilinen Paeon, tıp tanrısı Aesculapius’un öğrencisidir. Pluto’nun Hercules’den aldığı yaraları da iyileştirmiştir. İlk defa bereket tanrıçası ve titan Leto’ya bir bitkinin kökünü sunarak onun doğum esnasında yaşadığı acıları azaltmıştır. Bu hikâye nedeniyle şakayık tohumları antikçağda hamile kadınlar tarafından kullanılmıştır. Öğrencisi Paeon’un ünlenmesi, hocası Aesculapius’un onu kıskanmasına ve ölümle tehdit etmesine neden olur. Zeus (bazı kaynaklarda Pluto), Paeon’u Aesculapius’ta korumak için onu bir şakayığa dönüştürür. Dilimizdeki karşılığı olan şakayık Arapça (شقايق) mahreçlidir ve Arapça’da Anemone cinsini tanımlamak için kullanılır. Epitet Latince tedavi edici anlamına gelir. Türün geleneksel olarak tıbbi amaçlarla kullanılmasına işaret eder. Bu terim, bitkinin özellikle tıbbi amaçlarla kullanılması nedeniyle aktar, eczane, hastane, vb. yerlerde satılmasını vurgulamaktadır.
Aşırı alındığında zehirlidir. Çiçekler salatalara ve çaylara eklenmiştir. Epilepsi tedavisi ve adet döngüsünü düzenlemede etkili olduğu kaydedilmiştir. Kökü idrar söktürücü, spazm çözücü, tonik ve yatıştırıcıdır. Hamileler uzak durmalıdır.
Fotoğrafları
Leave a Comment