Tanımı
Broussonetia papyrifera, genellikle 10 ila 20 metre büyüyen bir ağaçtır. İki evcikli bir bitki olup çiçekler daima yapraksı gövdelerden çıkmaktadır. Kabuk koyu gri renklidir. Dalcıklar yoğun biçimde havlıdır. Sitipüller yumurtamsı, 1,5 ila 2 cm uzunluğunda, 0,8 ila 1 cm genişliğinde ve dar uçludur. Yapraklar sarmal biçimde dizilmiştir. Yaprak sapı 2,3 ila 8 cm uzunluğundadır. Yaprak ayası genişçe yumurtamsı ila darca eliptik yumurtamsı, basit veya genç ağaçlarda 3 ila 5 adet loblu, 6 ila 18 cm uzunluğunda, 5 ila 9 cm genişliğinde, abaksiyal yüzeyde yoğun biçimde havlı, adaksiyal yüzeyde küçük pürüzlü, seyrekçe havlı, yüreksi ve asimetrik tabanlı, testere dişli kenarlı ve sipsivri uçludur. İkincil damarlar, orta damarın iki tarafında 6 ya da 7 adettir. Erkek çiçek durumları uzun başak formunda ve 3 ila 8 cm uzunluğundadır. Bırahteler mızraksı ve havlıdır. Dişi çiçek durumları küreseldir. Bunların bırahteleri ise çomaksı ve havlı uçludur. Erkek çiçeklerde çanak üçgensi yumurtamsı ve havlı 4 lobludur. Dişi çiçeklerde çanak pipop benzeridir ve lobları uçta boyuncuk ile birleşmiştir. Yumurtalık yumurtamsıdır. Tepecik şeritsi ve havlıdır. Bileşik karpel olgunlaştığında turuncu kırmızı renkli, 1,5 ila 3 cm çapında, havlı ve etlidir. Dilimizde acem dutu ve kağıt dutu adlarıyla bilinmektedir.
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Rosales (Gül takımı)
- Moraceae (Dutgiller)
- Broussonetia (Acemdutu)
Broussonetia papyrifera (L.) L’Hér. ex Vent.
Gözlem bilgileri
Hindiçin ve Uzakdoğu’ya özgüdür ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır.🔗
Etimoloji
Cins 19 Ocak 1761 – 27 Temmuz 1807 tarihleri arasında yaşamış Fransız doğa bilimci Pierre Marie Auguste Broussonet’a adanmıştır. Özellikle Batı Akdeniz havzası florasına yaptığı katkıları ile bilinmektedir. Her ne kadar dilimizde acem dutu adıyla bilinse de doğal yayılış alanında İran yoktur. Bizde dünyanın neresinden gelirse gelsin, istilacı türlere acem adını vermek yaygındır. Bu bazen olumlu anlamda bazen de olumsuz anlamda kullanılmaktadır. Epitet Latince kağıt taşıyan demektir ve bitkiden elde edilen %90’dan fazla selülozdan oluşan yüksek kaliteli liflere işaret etmektedir. Bitkiyi Engelbert Kaempfer, ilk defa “Morus sativa, foliis urticae mortuae, cortice papyrifera” cümlesi ile tanımlamıştır.
Kullanımı
İç kabuğu kağıt yapımında önemli bir hammaddedir. Polinezya dilinde tapa olarak bilinen kabuk kumaşının başlıca kaynağıdır. Meyvesi ve yaprakları pişirilerek yenilebilir. Meyve saponin ve B vitamini bakımından zengindir. Öte yandan meyvenin uzun süreli tüketiminin kemikleri zayıflattığı raporlanmıştır. Kabuk ve meyve müshil ve ateş düşürücü olarak kullanılmıştır. Yapraklar büzücü ve idrar söktürücü olup ayrıca bel soğukluğu vakalarında önerilmiştir. Yapraklardan elde edilen su terletici ve müshil olup ayrıca dizanteri tedavisinde kullanılmıştır. Yapraklar çeşitli cilt şikayetleri ile böcek ısırmlarında lapa halinde uygulanmıştır. Gövde kabuğu idrar söktürücü ve kanama durdurucudur. Meyve idrar söktürücü, oftalmik, uyarıcı, mide rahatlatıcı ve toniktir. Hava kirliliğine dayanıklıdır, bu nedenle yol kenarlarına dikilmektedir. Orman açıklıklarını kolayca dolduran öncü bir türdür ve yeniden ağaçlandırma çalışmaları için değerlendirilmektedir. Ancak bu kolonize etme yeteneği nedeniyle hızla istilacı tür halie gelmektedir. Polenleri alerjeniktir ve bazı bölgelerde solunum yolu alerjisinin başlıca nedenidir. Avrupa Birliği’nde ithal edilmesi, yetiştirilmesi, taşınması, satılması veya dikilmesi yasaktır. Tohumlarından elde edilen yağ, sabun ve vernik yağı üretiminde kullanılmıştır. Yaprak tozu, pamuk kurduna (Helicoverpa armigera) yedirildiğinde, pupalaşmasını ve yetişkin olarak ortaya çıkmasını kısıtlamaktadır.
Fotoğrafları
