Ziziphora capitata (Anuk)

Tanımı

Genellikle 4 ila 15 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde basit ya da çok dallı olabilir. Kokulu yapraklar tüylerle kaplıdır. Alt yapraklar 1 ila 2,5 cm uzunluğunda ve 0,5 ila 0,8 cm genişliğinde, şeritsi mızraksıdır. Üst yapraklar eşkenar yumurtamsıdır. Çiçekler tüpsü, menekşe, mor ya da pembe taçlıdır. Çiçekler küresel bir terminal halindedir, eşkenar yumurtamsı bırahteler uzanır. Çanak 8 ila 11 mm uzunluğunda ve cılız tüylü ya da kıllıdır. Yemeklerde çeşni olarak kullanılmıştır. Dilimizde anuk, dağ reyhanı ve zatır adları ile bilinmektedir.

Yaprakları mercanköşke, gövdesi de yarpuza benzer. Çiçek başı yoktur ancak tepede keskin ve hoş kokulu çiçek salkımları bulunur. Taze ya da kurutularak suyla yaralara uygulanır ancak beş günde bir çıkarmak gerekir. Şarapla birlikte idrar güçlüğü ve fıtık tedavisi için içilmiştir. DI 3-94.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Balkanlar ile Orta Asya arasında kalan bölgede yayılış gösterir. Çayır, kayalık alanlar ve tarlalarda görülen bitki umumiyetle nisan ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Harita | Alttürler | Sinonimler | Herbaryum

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca hünnap taşıyan anlamına gelir. Bağlantıyı tespit edemedik. Bu durumda ya meyveleri benzeyecek ya da tadı benzeyecektir. Diğer yandan Farsça’da, bölgede peynir çeşnisi olarak kullanılan Ziziphora cinsi zaz (ژاژ) adıyla bilinmektedir. Ermenicede de zazik (ժաժիկ), tuz ve yeşillik eklenerek yapılan peynir benzeri bir gıdanın adıdır. Türk mutfağındaki cacık da (جاجیك) olasılıkla aynı bağlantıya sahiptir. Her durumda ağırlıklı olarak İran-Turan floral bölgesine ait bir cinsin adının Farsçadan çıkarılmış olması gayet mümkündür. Epitet Latince başlı anlamına gelir. Türün çiçek kuruluna işaret eder. Bu terim, bitkinin toplu iğnede olduğu gibi küresel bir tepe noktasına sahip olmasını vurgulamaktadır.