Vicia faba

Bakla


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Bakla takımı › Baklagiller › Fiğ › Bakla

Dağılımı

Bitkinin anavatanı kesin olarak bilinmemektedir, mutfak değeri nedeniyle çok erken dönemden itibaren birçok bölgede doğallaşmıştır.

Genel bilgiler

1,8 metre büyüyebilir. Kalın gövdeli gövde kare kesitlidir. Yapraklar belirgin mat yeşil gri renkli, 10 ila 25 cm uzunluğundadır ve 2 ila 7 arası teleksi yaprakçık görülür. Diğer fiğ türlerinin aksine, yapraklar diğer bitkilerin üzerine tırmanmaz. Çiçekler 1 ila 2,5 cm uzunluğunda ve beş beyaz taç yapraklıdır. Kanatçıklarda siyah benek görülür. Çiçeklerin güçlü ve tatlı bir kokusu vardır. Meyve 3 ila 8 arası tohum taşır. Tohumlar temmuz ve eylül aylarında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. Tohumlar ekilmeden yirmi dört saat önce ılık suda bekletilmelidir. Bahar ya da güz aylarında doğrudan dışarı ekilebilir.

Gözlem

Yol kenarı, bahçe ve tarlalarda görülür. İzmit ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Bakla.

Etimoloji

Cins adı Latince “bağlayıcı” anlamına gelir. İlk defa Plinius tarafından kullanılmıştır ve cinsin birçok üyesinde görülen sarılıcı karaktere işaret eder. Tür adı Latince “fasülye” anlamına gelir. Türün antikçağdaki adıdır.

Tarihi

Muhtemelen İran orijinli bir bitkidir. Ekmek yapımında kullanıldı. Ununa “lomentum” denilirdi. Sığırları beslemek için yetiştirildi. Yemeği tanrılara adak olarak sunulurdu. Genellikle duyuları körelttiği ve kabusa neden olduğu kabul edilir. Çiçero ve Hipokrat bakla hakkında olumsuz görüşler bildirmişlerdir. Pisagor baklayı kötüleyen metinler yazmıştır (Pisagor’un baklayı yermesinin nedeni, bakla tanelerinin seçimlerde oy amaçlı kullanılması nedeniyledir. Pisagor öğrencilerine siyasetten uzak durmalarını öğütlemektedir. Beyaz bakla tohumu “evet”, siyah bakla tohumu “hayır” demekti). Diğer kaynaklarda ise vejetaryen olan Pisagor’un özellikle hayvanı andırdığı için bitkiyi tüketmediği yazılı. Hatta Pisagor düşmanlarından kaçarken yolu bir bakla tarlasına çıkmış ve baklalarını ruh taşıdığına (ruhun ölmezliği teorisi) inandığı için baklaları ezmemek için tarlayı geçmemiş ve yakalanarak öldürülmüştür. Cenazeden sonra verilen yemeklerde kullanılır çünkü ölülerin ruhlarının baklanın içine hapsolduğuna inanılırdı. Bu kötü gösterge nedeniyle bakla yemekten özellikle kaçınan vardı. Ayrıca çiçeğinin üzerindeki lekeler de kötü kehanete yorulurdu. Bakla hasadından sonra bir baklayı eve getirmek adettir ve buna “referiva” denir. Mezatlara bakla eklemenin uğur getireceğine inanılırdı. Mısır’da dikenli bir sap üzerinde büyüyen bir bakla türü daha vardır (Bu aslında bakla ile ilgisi olmayan ancak mutfak değeri nedeniyle Mısır baklası olarak bilinen Nelumbo nucifera’dır. “nucifera”, Latince fındık taşıyan anlamına gelir. Tohumları yüzeysel olarak baklagiller tohumuna benzer ve çiğ ya da pişirilerek tüketilir), timsahlar gözlerine batmalarından korktukları için bu bakladan uzak dururlar.

Antik Mısır’da meyveleri özellikle yenmezdi, çünkü meyvelerinin tüketilmesinin bir insanın ruhunu tüketmek anlamına geldiğine inanırlardı.

Mutfak

Tohumları besleyicidir ve tüketilir. Olgun olmayan tohumlar çiğ olarak yenilebilir. Tohumlar pişirilmeden bir gün önce suda bekletilirse besleyicilikleri artar. Tohumları patlatılıp tuzlanarak kuruyemiş olarak tüketilir.

Geleneksel tıp

Kötü kolesterol düzeyini düşürür. İçerdiği insülinle kan şekerini düzene sokar. İçerdiği yüksek orandaki lifle kabızlık çekenlere iyi gelir. Hemoroit ve diğer kalınbağırsak sorunlarında da sağlığa yararlı etkiler sağlar. Tohumlarından yapılan lapa yaralı deri hastalıklarında kullanılır. Hazmı kolaylaştırır. İdrar yollarını temizler. Böbreklere oldukça yararlıdır: Böbrek ağrılarını hafifletir, böbrek kumlarının ve taşlarının dökülmesine yardımcı olur. Göğüs hastalıkları ve öksürüğe iyi gelir. Tanelerinde bol miktarda azot ve nişasta bulunur. Lumbago, romatizma, siyatik ve dolama şikayetlerini giderir.

Dioscorides: Sindirimi zordur ve kabusa neden olabilir. Öksürüğe iyi gelir. Dizanteri ve çölyak vakalarında kullanılır. Kusmayı engeller. Çiğ hali mide için kötüdür ve gaza neden olur. Bal ve çemen otu ile çıban ve tümörler üzerinde etkilidir. Lapa olarak kasık bölgesine uygulandığında buradaki tüylerin çıkmasını geciktirir.

İbn-i Sînâ: Sindirim güçlüğüne neden olur ve gaz yapar. Tavuklarda yumurta üretiminin durmasına neden olur. Cilt lekelerini gidermek ve cildi parlatmak için kullanılır. Öksürük ve kan tükürme vakalarında başvurulur.

Muyîddin Mehî: Baş ağrısı ve midede gaza neden olur. Boğazı yumuşatır ve öksürüğü giderir.

Abdulvehhâb bin Yusuf: Sindirimi zordur ve gaza neden olur.

Eşref bin Muhammed: Unu süt arttırıcı olarak kullanılır.

Şirvanî Mahmud: Ağır işlerde çalışanlara tüketilmesi tavsiye edilir.

Biliyor musunuz?

Yanmış gövdeler potasyum bakımından zengindir ve sabun yapımında kullanılır.

Dikkat

Çiğ tohumun aşırı tüketilmesi zararlı olabilir. Erozyon kontrolünde kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 737. 1753. L.

Yorum yazın