İçeriğe geç

Urtica dioica (Isırgan)

Isırgan


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki, Haşerat kovucu, Avrupa-Sibirya elementi.

Dolaşım

Bitkiler › Gül takımı › Isırgangiller › Isırgan › Isırgan

Dağılımı

Doğal olarak batı Afrika, Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

1,2 metre büyüyebilir. Gövdeleri dik, 4 köşemsi, basit veya tabandan itibaren dallanmıştır. Üzerinde yakıcı tüyleri bulunur. Yapraklar saplı, oval şekilli ve dişli kenarlı, üst tarafı koyu yeşil renkli ve parlak olup, yakıcı tüylerle kaplıdır. Erkek ve dişi çiçekler bir arada olmak üzere yaprakların koltuğunda uzunca saplı küçük durumlar teşkil ederler. Çiçek örtüsü 4 parçalıdır. Meyveleri esmer renkte ve fındıksıdır. Tohum, yağ ihtiva eden bir besi dokuya sahiptir. Çiçekler iki evciklidir. Tohumlar temmuz ve ekim arası olgunlaşır.

Gözlem

Sulak alanlarda, tahrip edilmiş arazilerde ve orman sınırlarında görülür. İl geneline yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Acı ısırgan, Büyük ısırgan, Isırganotu, Sırgan, Sirgan.

Çiçek zamanı

Haziran-Eylül ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “iğne” anlamına gelmektedir. Bitkiye dokunulduğunda kaşınmaya neden olmasına işaret eder. Tür adı Latince “iki evcikli” anlamına gelir. Türün iki evcikli çiçek yapısına işaret eder.

Mutfak

Genç yaprakları pişirilerek tüketilebilir. Besleyicidir ve A ile C vitaminleri bakımından zengindir. Kurutulmuş yapraklarından çay elde edilir. Yaprakların suyu ya da kaynatılmış bitki peynir mayası olarak kullanılır.

Geleneksel tıp

Astım önleyici, kepek önleyici, romatizma tedavi edici, antiseborrheic, büzücü, idrar söktürücü, hemostatik ve hipoglisemiktir. Üst bölümleri güneş yanıkları; yaprakları diyabet, romatizma ve guatr; tohumları öksürük, böbrek taşı ve iltihabı ve bronşit tedavisinde kullanılır. Tohumlar balgam söktürücüdür. Diyabet, böbrek bozuklukları, kırık, öksürük, kanser, soğuk algınlığı, psikolojik bozukluklar, saç kaybı, siyatik, romatizma, prostat bozuklukları, nefrit, damar tıkanıklığı, hemoroit, karın bozuklukları, idrar yolu ve solunum yolu bozuklukları ve bronşit vakalarında kullanılır. Melissa officinalis yaprak ve üst bölümleri; Urtica dioica yaprakları ve Malva sylvestris yaprakları kaynatılarak kahvaltıdan önce içildiğinde daha sağlıklı olunmasını sağlar; demlenerek kahvaltıdan önce bir bardak içilirse böbrek iltihaplanması vakalarında etkilidir. Plantago major yaprakları; Urtica dioica yaprakları ve Mentha longifolia subsp. typhoides yaprakları kaynatıldığında damar tıkanıklığına iyi gelir. Plantago major yaprakları ve Urtica dioica yaprakları kaynatıldığında kabızlık tedavisinde etkilidir. Plantago major yaprakları; Malus sylvestris meyveleri; Cydonia oblonga meyveleri ve Urtica dioica yaprakları demlendiğinde astım, bronşit ve öksürük tedavisinde etkilidir.

Hipokrat: Tohum içecekle alındığında rahim ağrılarını giderir.

Dioscorides: Yaprakları köpek ısırması vakalarında kullanılır. Yaprakları kangren, habis tümör, kanser, kötü yaralar, çıkıklar ve apse tedavisinde faydalıdır. Tohumları afrodizyak etkilidir. Bal ile birlikte astım, zatülcenp ve zatürre vakalarında etkilidir. Antiseptik özelliği vardır. Yaprakları bağırsakları rahatlatır ve gaz gidericidir. Kaynatılan yaprakları adet akışını tetikler.

Phanias: Haşlanarak ya da konserve halinde tüketildiğinde trakea, öksürük, bağırsak akıntısı, mide şikayetleri, iltihaplı yaralar ve mayasıl vakalarında etkilidir.

Nicander: Kenevir, mantar ve cıva zehirlenmeleri karşı etkilidir.

Apollodorus: Semender, yılan ve akrep ile banotu zehirlenmelerine karşı kullanılır.

Plinius: Dokunulduğunda kaşıntı ve deride kabarcık oluşturur. Çaresi zeytinyağıdır. Bütün hastalıklardan koruyacağına yönelik inanışla bir ibadet olarak sebze gibi tüketilir. Alın ve bacaklardaki uyuşuklukları gidermek için bu bölgelere yaprakları sürülür. Kökü burun kanamasını durdurucudur. Tuzla birlikte köpek ısırıklarını iyileştirmek için kullanılır. Tohumları kusturucu olarak kullanılır (Buna benzer bir uygulama günümüzde de vardır, daha fazla yemek yemek ya da daha fazla gıdanın tadına bakmak için önceden yenilenlerin bilinçli bir biçimde kusulması hadisesi). Hayvanlar çiftleşmeyi reddettiklerinde cinsel organlarına yaprakları sürülür.

İbn-i Sînâ: Sindirim sistemine faydalıdır.

1990’larda Kocaeli’nin birkaç mahallesinde bu bitkiyi önce kız çocuklarının kulaklarına sürdüklerine, ardından kulaklarını (küpe takmak için) deldiklerine şahit oldum.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Saplarından elde edilen lif kağıt, ip ve kumaş yapımında kullanılır. Tohumlarından elde edilen yağ aydınlatıcı olarak kullanılır. Sinek kovucu özelliği nedeniyle kilerlere sapları konulur. Yapraklar demlenerek kepek giderici olarak kullanılır. Yaprak ve gövdeden yeşil boya elde edilir.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 984. 1753. L.

Bir Cevap Yazın