Teucrium (Kısamahmut)

Tanımı

Teucrium (Kısamahmut) çok yıllık otlar ile küçük çalılardan oluşan bir cinstir. Yapraklar karşılıklı dizilişli, saplı ya da sapsız ve düz, dişli ya da derince dilimlidir. Çiçekler üst yaprakların koltuklarında ya da salkım, talkım veya baş halindedir. Çanak çok simetrili, ila iki dudaklı, beş loblu, lobların tamamı aynı ya da arkadaki lob diğerlerinden farklı ve çanak tüpü genellikle kamburludur. Taç çok sayıda farklı renkte, genellikle tek ya da nadiren çift dudaklı, beş loblu ve öndeki lob genellikle diğerlerinden daha iridir. Ercikler dört adet, aşkın, iplikçikler kemerli ya da düz ve teka yayıktır. Yumurtalık sığ biçimde dört lobludur. Disk mevcut değildir ya da iyi gelişmiştir. Fındıkçıklar ters yumurtamsı ila yassı ya da neredeyse küresel, genellikle ağsı çıkıntılı ila çukurlu ve havlı ya da çıplaktır. Cins özellikle Akdeniz havzası olmak üzere dünyanın büyük bölümünde yayılış göstermektedir.

Etimoloji

Cins adını Troya’nın ilk kralı olan Teucer’den (Τεῦκρος) almıştır. Köklerinin Troya’ya dayandığını kabul eden Roma Uygarlığı için önemli bir isimdir. Dalak tedavisinde kullanılan bitkinin bu etkisini ilk keşfeden odur. Biçimsel benzerliği nedeniyle, cancan (Veronica chamaedrys) bitkisi de kralın adı ile anılmaktadır. Teucer, nehir tanrısı Skamander ile nimf Idaea’nın oğludur. Hayatı hakkında en erken bilgiler, Virgil’in Roma’nın kökenlerini anlattığı eseri Aeneas Destanı’nda yer almaktadır. Girit adasında yaşanan büyük bir kıtlık esnasında, ada halkının bir bölümü ile birlikte Anadolu’ya göç etmiştir. Troya şehrini kurmuş ve bu nedenle bir süre şehir Teukria, şehirde yaşayanlar ise Teukrialı olarak anılmıştır.

Yeraltından gelecek bir düşmanla karşılaşacağı yere yerleşmesi gerektiği yönünde bir kehanet dinleyen Teucer, Troya yakınlarında konakladığı esnada çok sayıda tarla faresinin kamp alanına gelmesi üzerine şehri buraya kurar. Bölgedeki dağa da, Giritteki Ida dağının adının verir. (Bugün Çanakkale sınırları içinde yer alan Kaz Dağı). Günümüzde Ayvacık, Çanakkale sınırları içinde bulunan Apollon Smintheus tapınağındaki fareler bu hadiseye işaret eder. Smitheus, ‘fare tanrı’ anlamına gelir ve farelerin yok edilerek ekinlerin korunmasını ya da farelerin düşmanı yok etmesini simgeler.

Kocaeli’deki türler