İçeriğe geç

Tanacetum parthenium (Gümüş düğme)

Gümüşdüğme


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiHaşerat kovucu, Kozmetik.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Pireotu › Gümüşdüğme

Dağılımı

Bitki doğal olarak Avrasya’da yayılış gösterir ancak tıbbi değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir.

Genel bilgiler

20 ila 60 cm kadar büyüyebilir. Yapraklar 3 ila 12 cm uzunluğunda, 1 ila 2 derin teleksi, anahatta yumurtamsı, sap 2,5 ila 8 cm uzunluğunda, iki yüzeyi de havlıdır. Çiçek başları birkaç adetten 30 adete kadar olabilir. İnvolukrum 5 ila 7 mm uzunluğunda, filari 2,5 ila 5 mm uzunluğunda ve 1 mm genişliğinde, mızraksı, havlı, omurgalı, soluk kenarlıdır. Dilsi çiçekler 12 ila 20 arası sayıda, beyaz renkli, 5 ila 7 mm uzunluğunda ve 2 ila 4 mm genişliğindedir. Kapçık grimsidir. Taç düzensiz kenarlıdır.

Gözlem

Orman açıklıkları, yol kenarı ve sulak alanların civarında görülür. Kartepe ve Başiskele ilçelerinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Gümüşdüğme, Pireotu, Beyazpapatya..

Çiçek zamanı

Mayıs-Eylül ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Leyla’nın saçları, şebnemle yıkanmış papatya gibi omuzlarından aşağı düşer mi? -Mecnun
O sabahın şebnemleri ile yıkanmış bir papatya gibi gülümser. -El Mutaz.

Etimoloji

Cins adı Latince “ölümsüz” anlamına gelir. Bitkilerin zorlu koşulları tolere edebilmelerine işaret eder. Bu sıfat, koparıldıktan sonra uzun süre canlılığını koruyan çiçekler için de kullanılır. Ayrıca Antikçağ’da bu bitkilerden elde edilen suyun “ab-ı hayat/ölümsüzlük suyu” olduğuna da inanılırdı. Cinse bağlı Tanacetum vulgare antikçağda mumyalama işleminde kullanılmıştır, bu bağlantı etimolojik kökene dair daha güçlü bir ayrıntıdır. Son olarak, tanrıların sakisi olan Ganimedes, onların içkilerine Tanacetum vulgare parçaları atarak ölümsüzlüklerini korumalarını sağlardı. Tür adı Antik Yunanca “bakire” anlamına gelir. Bitkinin disk çiçeklerinin kısır olmasına işaret eder. Diğer bir rivayete göre ise adını Parthenos (bakire) lakablı Minerva’dan almaktadır. Buna göre Perikles çok sevdiği bir kölesini Atina’da bir tapınağın inşası ile görevlendirmiş ancak köle yüksek bir yerden düşerek yaralanmış. Minerva da Perikles’in rüyasına girerek köleyi iyileştirmek için bu bitkiyi kullanmasını öğütlemiş. Bitki de bu yüzden tanrıçaya adanmış. Plutarhos’ın aktarımında ise Minerva yoktur, onun yerine Sylla eliyle bitkinin büyüdüğü yeri işaret eder. Buna çok benzer bir hikaye de Carlina (Keygana) cinsi için anlatılır. Hristiyanlık sonrası ise hikaye aynı kalmakla birlikte ana karakter başka bir bakire olmuştur: Meryem.

Mutfak

Çiçekleri kurutularak çay elde edilir. Bunlar ayrıca çeşitli hamur işlerine eklenir.

Geleneksel tıp

Çiçek başları grip tedavisinde kullanılır. Migren, karın ağrısı, baş ağrısı vakalarında başvurulur. İdrar söktürücü, sindirimi kolaylaştırıcı, adet başlatıcı, ateş düşürücüdür. Çiçek başları ve Tilia tomentosa (ıhlamur) çiçek ve bırahteleri demlenerek içildiğinde boğaz ağrısı ve aphonia tedavisinde etkilidir. Yaprak ve çiçekler iltihap azaltıcı, spazm çözücü, iştah açıcı, gaz giderici, adet akışı teşvik edici, yatıştırıcı, uyarıcı, kan damarları genişletici ve parazit düşürücüdür. Demlenerek şişmiş ayakları yıkamak için kullanılır.

Dioscorides: Bal ve sirke ile alındığında balgam söktürücüdür. Astım ve depresyon vakalarında başvurulur. Astım ve idrar yolu taşları için çiçeksiz bölümleri kullanılır. Rahim iltihabı vakalarında etkilidir. Çiçekler iltihap gidericidir.

Plinius: Elma gibi kokar. Kaynatılarak rahim iltihabı ve mesane taşı vakalarında kullanılır.

İbn-i Sînâ: Tıkanıklıkları açar. Ağızda çiğnendiğinde uyku getiricidir. Eklem ağrılarını giderir. Nasırlar için faydalıdır. Mide için zararlıdır. Mesane taşlarını düşürmek için kullanılır. Adet akışı teşvik edici ve idrar söktürücüdür. Hemoroid tedavisinde kullanılır.

İbnü’l-Baytâr: Kaynatılarak banyo sularına eklenirse rahim sorunlarında faydalıdır.

Birûni: Tıkanıklık vakalarında kullanılır. Kanama durdurucudur. Mide iltihaplarını giderir. Astım vakalarında başvurulur. İdrar söktürücü ve adet akışı teşvik edicidir. Taş düşürücüdür.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Çiçekleri kurutularak böcek kovucu olarak kullanılır. Bitkiden elde edilen yağ parfüm yapımında kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Ueber die Tanaceteen: mit besonderer Berücksichtigung der deutschen Arten 55. 1844. (L.) Sch.Bip.

Bir Yorum Yazın