Dudağın 3 loblu, yaprağın tek ve mahmuzun kısa olması ayırt edici özelliğidir.
Hem çoğunlukla tek başına olmaları, hem ormanlık alanları tercih etmeleri ve hem de renk paleti nedeniyle görünmesi oldukça güç bir taksondur.
Tanımı
Genellikle 15 ila 40 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövdenin altında 2 adet sivri uçlu ve yaprak benzeri bırahte mevcuttur. Yapraklar dilsi ya da genişçe mızraksı, zeytin yeşili renginde, üst bölümde boyuna kahverengimsi mor çizgili ve alt bölümde mor bezelidir. Çiçek durumu başak formundadır ve 18 cm kadar uzayabilir. Bırahte yumurtalıktan çok daha kısadır. Çiçekler eksene yaslanıcıdır. Çanak yaprak kukuletası yumurtamsı ve dış yüzeyi tozsu yeşilimsi iken iç yüzeyi grimsi mor lekelidir. Taç yaprak şeritsi ve 4 ya da 6 mm uzunluğundadır. Dudak zeytin yeşili ya da sarımsı yeşil, tabana doğru mor lekeli; yanal loblar kısa ve yuvarlak; orta lob dilsi ve 6 mm uzunluğundadır. Mahmuz 4 mm uzunluğunda ve yumurtalığa yaslanıcıdır. Dilimizde takkeli salep adı ile bilinmektedir.
Güneşli günlerde hafif ama keskin bir teke kokusu yayar. Bu koku, orman içindeki belirli böcek türlerini davet eden bir sinyaldir.
Genellikle kirli mor, kahverengi ve yeşilimsi tonlara sahiptir. Bu renk paleti, orman tabanındaki kuru yapraklar ve toprakla uyumlu olmasını ve böylece otçullardan korunmasını sağlamaktadır.
Cins, Fin asıllı Rus bitki ve böcek bilimci Christian von Steven’a (30 Ocak 1781 – 30 Nisan 1863) adanmıştır. Cinsin tip örneğini Orchis satyrioides adı ile ilk defa o tanımlamıştır. Yunanca Satyrium gibi anlamına gelir. Satyrium bazı orkide türlerinin geleneksel adı olmakla birlikte günümüzde de geçerli bir cins adıdır. Romalılar satirlerin (yarı insan yarı keçi mitolojik varlık) orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Bu varlıkların cinsel açıdan istekli olmaları da orkide ile beslenmelerine yorulmuştur. Orkideler bu nedenle sıklıkla bu amaca matuf olarak kullanılırdı. Ayrıca bitkinin dudağının orta lobunun bir sakal gibi aşağıya inmesi keçi sakalı bağlantısı kurulmasına neden olmuştur. Ayrıca bitk keçi kokusuna benzer bir koku da yaymaktadır.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Türkiye, Kırım ve Kafkasya'ya özgüdür.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Çalılık, ormanlık alan sınırı
Geofit
Nisan – Mayıs
19 Mayıs 2019 • Kartepe • 850 m • Orman
🗺️ Türkiye gözlemleri
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir. Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment