Nasıl tanırım?
Tırmanıcı olması ile takım içinde benzersizdir. Yakın olduğu Smilax aspera‘dan yaprakların yuvarlak ila yüreksi olması ve çiçeklerin üst yaprakların koltuklarında saplı ve tek çiçek durumlarında olması ile ayrılmaktadır. Bu tür Kocaeli özelinde kolaylıkla Dioscorea communis ile karıştırılabilir. Ancak bu türde diken ve sülük bulunmaz, meyveler de üzüm salkımı biçiminde dizilmiştir.
Habitat
Orman, dere kenarı, çalılıklar
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Nisan – Mayıs
Arazi notu
12 Mayıs 2019 • Kartepe • 110 m • Orman
Smilax aspera’nın aksine kışın yapraklarını dökmektedir. Bu yapraklar, güz aylarında kırmızı veya bronz bir renge bürünmektedir.
Meyveleri, özellikle göçmen kuşlar için besin kaynağıdır.
Bitkinin dilimizde bazı isimleri, sert, odunsu ve dikenli dallarının rüzgarda birbirine veya ağaç kabuklarına sürttüğünde, çıkardığı gıcırdama ve tıkırdama sesine işaret etmektedir. Özellikle Karadeniz’deki isimler ise bitkinin klasik adının farklı biçimlerde söylenmesidir. Tıpkı papatya adı gibi bu isimler de Yunanca orijinlidir.
Turşusu yapılmaktadır. Terletici, müshil, kan temizleyici özelliği vardır. Ayrıca cilt sorunlarında başvurulmuştur. Frenginin tedavisinde kullanılmıştır. Tükürük bezlerini çalıştırır. Bunun yanında romatizmal sorunlar ve böbrek hastalıklarında kullanılmıştır. Genç sürgünler kanser tedavisinde kullanılmıştır. Yara, çıban ve karın ağrısı vakalarında başvurulur.
Karadeniz mutfağında böreği, turşusu ve yumurtalı kavurması yapılmaktadır.
Aralık ayında bu bitkinin meyveleri ile Ruscus aculeatus gövdeleri birleştirilerek kokina adı altında satılmaktadır. Bu bazen Kocaeli’nde bir çılgınlık haline gelmekte ve ormanlar ciddi biçimde tahrip edilmektedir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adının kaynağı Antik Yunan mitolojisidir. Crocus adında bir genç orman perisi Smilax’a âşık olur ancak bu aşk nedeniyle tükenerek çiğdem çiçeğine dönüşür. Bu hikâyede adı geçen orman perisi Smilax ise, tırmanıcı Smilax bitkisine dönüşür. Epitet Latince yüce anlamına gelir ve bu bağlamda türün ağaçlara tırmanmasına işaret eder.
20 metre kadar büyüyebilen bir bitkidir. Gövdede en azından alt bölümde dikenler görülmektedir. Yapraklar genişçe yumurtamsı, tabanda yuvarlak ila yüreksi, 4 ila 11 cm uzunluğunda, 3 ila 10 cm genişliğinde ve kenarları genellikle çıplaktır. Bunlar kalıcı ya da geç dönemde dökülücüdür.
Çiçek durumu şemsiye halinde, 2 ila 14 adet çiçekli ve beyazımsı sarı renklidir. Çiçek durumu sapı 5 ila 15 mm uzunluğunda ve çiçek sapı ile aynı uzunlukta ya da daha uzundur. Erkek çiçek örtüsü bölümleri 5,5 ila 7 mm uzunluğuna ve soluk bronz renklidir.
Meyveler küme halindedir, olgunlaşınca kırmızı olurlar ve üç tohum barındırırlar. Dilimizde anadolu saparnası, öz dikeni, zimbilaçi, zimilaci, zimilas, gıcırdak dikeni, kuşevin, zimilaçi dikeni, diken ucu, kırçan ve merucen adları ile bilinmektedir.