İçeriğe geç

Smilax aspera (Gıcırdikeni)

Gıcırdikeni


Anahtar kelimeler: Yenilebilir bitkiTıbbi bitkiBoya bitkisiAsgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Zambak takımı › DikenucugillerDikenucu › Gıcır dikeni

Dağılımı

Doğal olarak Afrika, Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

4 metre uzayabilir. Gövde esnek, kırılgan ve dikenlidir. Yapraklar 8 ila 10 cm uzunluğunda, saplı, almaşlı dizilişli, sert, derimsi, yüreksi, kenarları testere dişli ve dikenlidir. Çiçekler kokulu, küçük, sarımsı ya da yeşilimsi renkli ve salkım halindedir. Meyveler küresel, küme halindedir ve sonbaharda olgunlaşır. Bunlar başlangıçta kırmızı iken zamanla siyaha döner. 8 ila 10 mm çapındadırlar ve 3 adet küçük ve yuvarlak tohum barındırırlar. Çiçekler iki evciklidir.

Gözlem

Makilik, kayalık yamaçlar ve çalılıklarda görülür. Gebze ilçesinden kayıt bildirilmiş ancak henüz gözlemlenememiştir.

Yaygın adları

Akdeniz saparnası, Gıcır dikeni.

Çiçek zamanı

Nisan-Haziran ayları.

Yükseklik

0-700 metre arası.

Etimoloji

Cins adının kaynağı Antik Yunan mitolojisidir. Crocus adında bir genç orman perisi Smilax’a âşık olur ancak bu aşk nedeniyle tükenerek çiğdem çiçeğine dönüşür. Bu hikâyede adı geçen orman perisi Smilax ise, tırmanıcı Smilax bitkisine dönüşür. Tür adı Latince “kaba” anlamına gelir. İkili adlandırma öncesi adı “Smilax aspera, fructu rubente”dir.

Tarihi

Plinius: Sarmaşığa benzeyen bu bitki smilax olarak anılmaktadır, önceleri sadece Klikya’da vardı ancak şimdilerde Yunanistan’da yaygındır. Dalları dikenlidir, yaprakları sarmaşığa benzer ancak daha küçük ve köşesizdir. Bu bitki saplarından sülükler çıkarır. Çiçekleri beyaz renklidir ve zambak gibi kokar. Meyveleri küme halindedir ve yabani üzüme benzer. Bunlar kırmızı renklidir. Bu bitki kutsal ayinlerde ya da taç olarak kullanılmaz, çünkü bitki matemle ilişkilendirilmiştir. Smilax adındaki genç bir kız, Crocus adında bir gence âşık olmuş ve aşkının karşılıksız olması nedeniyle bu bitkiye dönüşmüştür. Smilax kitabe yapımında kullanılır, kulağa doğru yaklaştırıldığında bu bitkiden elde edilen ahşaptan hafif bir ses duyulur. Ayrıca şarabı su ile karıştığında ayırmak için kullanılmıştır. Bu bitkiden yapılmış bir kap suyun akmasına izin verir, ancak şarap kapta kalır.

Mutfak

Genç sürgünler çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Kuşkonmaz ikamesi olarak kullanılabilir. Sülükler de tüketilebilir.

Geleneksel tıp

Kök, değiştirici, yatıştırıca, arındırıcı, terletici, diüretik, uyarıcı ve toniktir. Smilax aspera en iyi arındırıcı bitkilerden biridir ve genellikle Solanum dulcamara ile tonik ve genel vücut temizleyicisi olarak kullanılır. Olgun meyveler uyuzun tedavisinde cilde sıkılır ve uygulanır.

Dioscorides: Yaprak ve meyveleri kaynatılarak ölümcül zehirlenmelerde panzehir olarak kullanılır. Yeni doğan çocuklara verilerek çocuğun hayatı boyunca zehirlenmelerden korunacağına inanılır.

Biliyor musunuz?

Sülüklerden kırmızı boya elde edilir.

Literatür

Species Plantarum 2: 1028–1029. 1753. L.

Bir Yorum Yazın