İçeriğe geç

Silybum marianum (Deve dikeni)

Şevkülmeryem


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki, Akdeniz elementi, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Devedikeni › Şevkülmeryem

Dağılımı

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasında yayılış gösterir. Agresif bir istilacıdır ve günümüzde dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır.

Genel bilgiler

30 cm ila 2 metre kadar büyüyebilir. Genel olarak konik bir yapısı vardır. Parlak soluk yeşil renkli yaprakların belirgin beyaz damarları vardır. Çiçekler kırmızı ile mor arası renklerdedir. Taban çapı 1,5 metreyi geçer. Gövde oluklu ve belli düzeyde pamuksudur. Büyük örneklerin gövdelerinde de oyuklar görülür. Yapraklar dikdörtgenimsi ile mızraksı arasında değişkendir. Bunlar tüysüz; ya loblu ya da teleksidir ve kenarları dikenlidir. Çiçek başları 4 ila 12 cm uzunluğundadır. Bırahte tüysüz, üçgensi, diken kenarlıdır ve uçlarında ayrıca sarı bir diken izlenir. Kapçık siyahtır, uzun beyaz bir sorguç ile sarı bir bazal halkayla çevrilidir. Tohumlar ağustos ile ekim aylarında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. -15 dereceye kadar dayanıklıdır. Tohumlar mart ve nisan aylarında ekilebilir.

Gözlem

Yol kenarı, tarlalar ve tahrip edilmiş arazilerde görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Gengel, Akkız, Ala kangal, Ala kenger, Deve dikeni, Deve gengeli, Eşek dikeni, Gangal, Gangal dikeni, Gankal, Genge, Genger, Kıbbun, Kocabaş, Kocabaşı, Meyem ana dikeni, Şevkülmeryem, Sütlü kengel, Uslu kengel.

Çiçek zamanı

Nisan-Haziran ayları.

Yükseklik

0-600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “püskül” anlamına gelir. Büyük ihtimalle tohum dağıtma zamanı beyaz renkli sorguçlara işaret eder. Cinsin Türkçe adı olan “devedikeni” ayrıca Carduus ve Cirsium cinsi için de kullanılır. Tür adı Latince “Meryem” anlamına gelir. Meryem Mısır’dan kaçarken bebeği İsa’yı emzirmek için bitkinin yapraklarından oluşan bir gölgeliğe sığınır. Burada sütünden bir miktar bitkinin yapraklarına damlar. Bitkinin yapraklarında görülen karakteristik beyaz lekeler bu hadiseye izafe edilmektedir. İkili adlandırma öncesi adı “Carduus mariae”dir.

Mutfak

Genç bireyler pişirilerek tüketilebilir. Gövde soyularak çiğ olarak yenilebilir. Kökleri çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Çiçek tomurcukları pişirilerek tüketilebilir. Tohumlarından tüketilebilir yağ elde edilir. Tohumları ayrıca kavrularak kahve ikamesi olarak içilir.

Geleneksel tıp

Geleneksel olarak karaciğerin yatıştırılması ve safra akışını artırmak için kullanılır. Büzücü, safra söktürücü, terlemeyi arttırıcı, idrar söktürücü, kusturucu, adet kanamasını uyarıcı, uyarıcı, mide ağrısı giderici toniktir. Sarılık, siroz, hepatit ve zehirlenmelerde dahili olarak kullanılır. Zehirli Amanita türlerinin neden olduğu zehirlenmelerde başvurulur.

Dioscorides: Kök suyu kusturucudur.

Dikkat

Potasyum nitrat içeriği nedeniyle, sığır ve koyunlar için zehirlidir. Nitrat ayrıca mide kanserine neden olabilir. Doz aşımı baş ağrısı ve mide sorunlarına yol açabilir.

Fotoğrafları

Literatür

De Fructibus et Seminibus Plantarum 2(3): 378. 1791. (L.) Gaertn.

Bir Yorum Yazın