Nasıl tanırım?
Çanağın tüyle kaplı, çiçek durumunun dikazyum ve kapsül dişlerinin yayılıcı veya geriye kıvrık olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yamaç, orman, tarla, çalılık
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Ağustos
Arazi notu
06 Haziran 2023 • İzmit • 110 m • Çayır
Gövdesi ve yaprakları, yapışkan bir madde salgılayan tüylerle kaplıdır. Bu yapışkanlık, tozlaşmaya katkısı olmayan böceklerin bitkiye zarar vermesini engelleyen bir savunma mekanizmasıdır. Bitkinin üzerinde ölü böceklere rastlanmasının sebebi budur.
Dişi çiçeklerin altında şişkin, yuvarlağa yakın 20 damarlı bir çanak bulunurken, erkek çiçeklerin çanağı 10 damarlı, daha ince ve silindiriktir.
Tohumları toprakta 20 yıla kadar canlı kalabilir ve koşullar uygun hale geldiğinde çimlenebilir.
Türkçe yaygın adı olan nakıl kelimesi Anadolu’da dal üzerine dizili kiraz meyveleri için kullanılmaktadır. Bazı Silene türlerinin çiçekleri bu alegoriye izin verir biçimdedir. Aynı kelime Arapçada hurma ağacı anlamını verir.
Pişirilerek tüketilmektedir. Kökünün sıcak suda kaynatılması ile elde edilen sabun giysileri temizlemek için kullanılmıştır. Kökleri yaraları temizlemek ve ciltteki lekeleri gidermek için kaynatılarak kullanılmıştır.
Bitki, başçık pası adıyla bilinen Microbotryum violaceum tarafından enfekte edilebilir. Bu mantarın bulaştığı dişi çiçekler mutasyona uğrar ve polen yerine mantar sporu üreten sahte erkek organlar geliştirir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adını Satir Silenus’tan almıştır. Satirlerin yarı keçi yarı insan formunda olmasına rağmen, Silenus daha çok at özellikleri taşımakta ve bu özelliği ile diğer satirlerden ayrılmaktadır. Bunun yanında Silenus, şarap tanrısı Dionysos’un öğretmenidir ve sürekli şarap içtiği için ağzı yüzü köpüklü ve salyalı dolaşmaktadır. Cinse ait türlerin büyük bölümünde viskozite görülmekte ve bu nedenle doğrudan şarap tanrısı ile bir bağ kurulduğu düşünülmektedir. Ayrıca Silenus’un orman tanrısı olması ve Silene türlerinin genellikle ormanlık alanlarda görülmesi nedeniyle bir bağ kurulması da mümkündür. Epitet Latince geniş yapraklı anlamına gelir. Bu bağlamda türün cins özelinde yapraklarının ayırt ediciliğine işaret eder. Alttür epiteti ise Latince beyaz anlamına gelir ve açık bir şekilde taç yapraklarının saf beyaz rengini vurgular. Bitkinin Türkçe adlarının büyük bölümü, kuru çiçeklerinin rüzgarda hışırdamasına işaret eder.
Genellikle 40 ila 80 cm büyüyebilen bir bitkidir. Genç bitkiler tabanda rozet oluşturur, buradaki yapraklar oval ya da mızraksı ve 4 ila 10 cm uzunluğundadır. Yaşlı örneklerde yapraklar karşıklı dizilişlidir.
Çiçekler kümeler halinde gövdelerin üzerinde görülür, 2,5 ila 3 cm çapındadırlar. Çanak hayli belirgindir, taç yaprak sayısı beştir ve beyaz renklidirler, her bir taç yaprak derince çentiklidir.
Bitkinin tamamı yoğun bir biçimde tüylüdür. Gövde dik ve dallıdır. 10 adet ercik görülür. Çiçeklerin zayıf bir kokusu vardır. Taban yaprakları saplı, üst yapraklar sapsızdır. Meyve sarımsı kahverengi renginde ve eliptiktir. Dilimizde gıcıgıcı, ballıca, gıcı, gıcık ve gıcime adı ile bilinmektedir.