Serapias politisii (Bodur sağırkulağı)

derleyen:

Uyarı: Site sahibi, sitede yer verilen her türden bilginin uzman görüşüne dayandırılmaksızın kullanılmamasını şiddetle tavsiye eder.

Özet

Serapias politisii (Bodur sağırkulağı) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan yaygın bir orkide türüdür.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Asparagales

Kuşkonmaz takımı

Orchidaceae

Salepgiller

Serapias

Sağırkulak

Tanımı

Serapias politisii (Bodur sağırkulağı) ince yapılı ve genellikle 15 ila 35 cm büyüyebilen bir bitkidir. Gövde ince, alt bölümde mor bezeli, tabana yakın birkaç pul benzeri yapraklıdır. Bunlar yeşil iken çiçek kuruluna doğru kırmızıya dönmektedir. Yapraklar şeritsi ya da mızraksı, yeşil ila kırmızımsı yeşil, alttaki yapraklar yayılıcı ila geriye kıvrık, ortadakiler dik ve yivli, en üsttekiler brahte benzeri ve kırmızı menekşe renklidir. Başak görece gevşek, genellikle 5 ila 10 cm uzunluğunda, 2 ila 6 adet çiçekli ve dudak tabanında iki paralel çıkıntılıdır. Bırahte genişçe mızraksı, külahın hafifçe aşar ve mor renklidir. Çiçek örtüsü bölümleri daralıcı, damarlı, birlikte kıvrılarak külahı oluşturur, soluk gri yeşil ila beyazımsı yeşil ya da kırmızı menekşe ve yukarı doğru eğiktir.

Dudak 17 ila 23 mm uzunluğunda, 2 dudaklı ve kahverengimsi kırmızıdır. Hypochile 6 ila 11 mm uzunluğunda, 7 ila 12 mm genişliğinde ve tabanda kama biçimindedir. Yanal loblar dik olup külah içinde gizli ve kırmızımsı menekşe ya da menekşe siyah renklidir. Epichile 8 ila 13 mm uzunluğunda, 3 ila 5 mm genişliğinde, darca mızraksı ila dikdörtgensi mızraksı, sarkık ila güçlü biçimde kıvrık, kırmızımsı kahverengi ve tabanda zayıf biçimde havlıdır. Bu örnek, Serapias politisii için hayli gürbüz. Sanırım Kocaeli’deki tüm Serapias popülasyonları S. bergonii türüne ait.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak İtalya ile Türkiye arasındaki bölgede yayılış gösterir ve Serapias bergonii ile Serapias parviflora türlerinin melezi olduğu düşünülmektedir. [HaritaSinonimler] Çalılık, makilik ve çayırlarda görülen bitki umumiyetle nisan ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 700 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Türkçe adı

Dilimizde bodur sağırkulağı adı ile bilinmektedir.

Etimoloji

Adını, Greko-Mısır tanrısı Serapis’ten (Σάρᾱπις) almaktadır. Serapis’in kadim Mısır tanrısı Osiris’in sonraki dönemdeki karşılığı olduğu varsayılmaktadır. Öküz tanrı Apis, Osiris’in yeryüzündeki simgesi olduğu düşünülerek Osirapis olarak adlandırılmıştır. Serapias türlerinin çiçekleri de yüzeysel olarak antik Apis tasvirlerini andırmaktadır. Cinse önerilen Türkçe resmî ad sağırkulağı olmakla birlikte yukarıdaki bağıntı göz önüne alındığında, sığırkulağı isimlendirmesi daha mantıklı gözükmektedir. Tür Yunan bilim insanı Politis‘e adanmıştır. Bu, 1920’lerde Yunanistan Botanik Müzesi’nde çalışan I. Politis ile aynı kişi olmalıdır.

Bilgi

Bitki, tozlayıcıları kendine çekecek nektara sahip değildir. Bu nedenle görünümü ile böcekleri aldatır. Çiçeğin üst bölümü böcekler için minik bir mağara gibidir ve sıklıkla böcekler tarafından dinlenmek için kullanılır. Dinlenmek için çiçeğe gelen böcek polenlere bulaşmış bir halde gider.

Fotoğrafları