Serapias orientalis (Dillikulak)

Özet

Serapias orientalis (Dillikulak) genelde nemli çayırlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan yaygın bir orkide türüdür.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Asparagales

Kuşkonmaz takımı

Orchidaceae

Salepgiller

Serapias

Sağırkulak

Tarihi

Kökü hayli faydalı olması nedeniyle serapias (Mısır şifa tanrısı Serapis’e atfen) olarak bilinen bir orkide türü daha vardır. Yaprakları pırasaya benzer, uzunca ama daha geniş ve parlaktır. Gövde bir karış uzunluğunda ve mor çiçekler taşır. Kökü küçük bir testisi andırır. Zonayı kontrol eder, şişlikleri dağıtır ve yaraları temizler. Ayrıca uygulandığında iltihaplı yaraları yatıştırır ve fistülleri giderir. Yayılıcı yaraları ve ağızdaki tümörleri tedavi eder. Şarapla içilirse ishali keser. DI 3-127.

Yaprakları pırasaya benzer ancak daha geniş ve kırmızımsıdır ve bunlar tabana yakındır. Gövdede de birkaç yaprak vardır. Çiçekler şapkalı ve ağzı açık komik maskeleri gibidir. Çiçeklerden aşağı dile benzer bir çıkıntı uzanır. Tohum mızrak ucu gibi, üçgensi ve kapsül içindedir. Engebeli ve kurak alanlarda yetişir. Kökü şarapla içilirse idrar söktürücüdür. DI 3-144.

Tanımı

Serapias orientalis (Dillikulak) sağlam yapılı bir bitki olup genellikle 30 cm boylanabilir. Gövde kalın, açık yeşil renkli ve çiçek kurulu bölgesinde kırmızımsıdır. Yapraklar mızraksı ila genişçe mızraksı, tabanda rozet halinde, yeşil renkli, eğikçe dik ila yayılıcı, üstteki yapraklar kılıflı ve çiçek durumunun tabanını aşıcı, kırmızı menekşe ila kahverengimsi kırmızı renklidir. Başak kısa, uzatılmış ya da yumurtamsı, sıkı, en çok 10 cm uzunluğunda ve 3 ila 8 arası çiçeklidir. Çiçekler kırmızımsı kahverengi ila koyu menekşe kırmızı renklidir. Bırakte mızraksı ila genişçe mızraksı, çiçeklerden daha kısa, çok sayıda damarlı, kırmızı kahverengi, alttaki bırakteler ise genellikle çiçekleri aşıcıdır. Çiçek örtüsü bölümleri mızraksı, sivri uçlu, damarlı, bir kukuletada birleşici, diş yüzeyi soluk menekşe renkli ve koyu kırmızı menekşe damarlıdır. Hypocihile belirgin biçimde kukuletadan çıkıntı yapar, koyu kırmızı kahverengi ve kenarları koyu menekşe renklidir. Epichile genişçe mızraksı ila yumurtamsı, geriye kıvrık, koyu menekşe kırmızı renkli ve merkezi soluk renkli tüylüdür.

Gözlem bilgileri

İtalya, Balkanlar, Levant, Azerbaycan ve Türkiye’de doğal olarak yayılış gösterir. [HaritaSinonimlerHerbaryum] Çalılık, makilik ve çayırlarda görülen bitki umumiyetle mart ve mayıs ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 400 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Türkçe adı

Dilimizde dillikulak adı ile bilinmektedir.

Etimoloji

Adını, Greko-Mısır tanrısı Serapis’ten (Σάρᾱπις) almaktadır. Serapis’in kadim Mısır tanrısı Osiris’in sonraki dönemdeki karşılığı olduğu varsayılmaktadır. Öküz tanrı Apis, Osiris’in yeryüzündeki simgesi olduğu düşünülerek Osirapis olarak adlandırılmıştır. Serapias türlerinin çiçekleri de yüzeysel olarak antik Apis tasvirlerini andırmaktadır. Cinse önerilen Türkçe resmî ad sağırkulağı olmakla birlikte yukarıdaki bağıntı göz önüne alındığında, sığırkulağı isimlendirmesi daha mantıklı gözükmektedir. Tür adı Latince doğulu anlamına gelir ve türün yayılış alanına işaret eder.

Fotoğrafları