Sambucus nigra (Ağaç mürver)

derleyen:

Uyarı: Site sahibi, sitede yer verilen her türden bilginin uzman görüşüne dayandırılmaksızın kullanılmamasını şiddetle tavsiye eder.

Özet

Sambucus nigra (Ağaç mürver) Antikçağ’dan bu güne hem gıda hem de tıbbi amaçlarla kullanılan küçük bir ağaçtır.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Dipsacales

Hanımeli takımı

Viburnaceae

Mürvergiller

Sambucus

Mürver

Tanımı

Sambucus nigra (Ağaç mürver) genellikle 6 ila 10 metre büyüyebilen kısa ömürlü bir ağaçtır. Gövde gençken açık yeşil, olgunken gri renklidir. Yapraklar karşılıklı çiftler halinde dizilmiştir. 10 ila 30 cm uzunluğunda, 5 ila 7 arası yaprakçıkla teleksi ve testere dişli kenarlıdır. Genç gövdelerin içi boştur. Çiçek kurulu talkım halinde ve en çok 15 cm çapındadır. Çanak beş dişli ve miniktir. Çiçekler erseliktir ve beş ercik taşırlar. Çiçekler fildişi rengindedir ve beş taç yapraklıdır. Taç kaşıksı ve 5 adet yuvarlak lobludur. Başçık dikdörtgensi 1 mm, iplikçik ise 2 mm uzunluğundadır. Tepecik 3 adet ve neredeyse sapsızdır. Meyveler küresel, 5 ya da 6 mm çapında ve koyu parlak mor ila siyah arası renktedir. Tohum dikdörtgensi, 3,5 mm uzunluğunda ve buruşuktur.

Gözlem bilgileri

Doğal olarak Batı Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. [HaritaSinonimlerHerbaryum] Çalılık, orman sınırları ve yol kenarında görülen bitki umumiyetle nisan ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1600 metreye kadar olan rakımlarda Kartepe, Gölcük ve Başiskele ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Türkçe adı

Dilimizde kara mürver, ağaç mürver, lüver, lor, sultan, piran, piren, yiğidin otu, sultan otu, şahmelik, şahmelek, lüvor, melikşah, melesir, mındar ağacı, mindiraç, patlak, patlangaç, patlangıç, patlangoz, patlankuç, patlavuç, patlayak, şişni, yalangoz ve yalankoz adları ile bilinmektedir.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca sambuce anlamına gelmektedir. Antikçağa özgü üflemeli bir çalgı aletinin adıdır ve bitkilerin içi boş olan genç dallarının bu amaçla kullanılmasına dikkat çekmektedir. Cinsin Türkçe adı olan mürver olasılıkla Farsça inci (مروارى) kelimesi orijinlidir, eğer böyleyse atıf inci şeklindeki meyvelere yöneliktir. Tür adı Latince siyah anlamına gelir ve bu bağlamda türün olgun meyvelerinin rengine işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Sambucus fructu in umbella nigro”dur.

Gıda

Olgun meyveler yenilebilir ancak olgunlaşmamışları hafif zehirlidir. Meyve pişirilerek reçel yapılmıştır. Çiçekleri pişirilerek tüketilmektedir. Çiçekleri kurutularak çay elde edilmiştir. Ayrıca meyvelerinden likör, çay ve şarap yapılmıştır.

Tıp

Çiçek başlarından ferahlatıcı bir içecek elde edilmiştir. Çiçeklerinde yapılan çay, iltihabı hafifletmek veya azaltmak ve idrar söktürücü olarak alınmıştır. Çiçeklerinden yapılan preparatlar sinüzit tedavisinde etkilidir ve grip semptomlarının süresini azalttığı gösterilmiştir. Gövde, yapraklar, meyveler ve kök bronşit, astım, üst solunum yolu enfeksiyonları ve yüksek ateşin tedavisinde kullanılmıştır. Canlandırıcıdır. İdrar söktürücü, müshil ve kusturucudur. Kabızlık ve artritik rahatsızlıkların tedavisinde başvurulmuştur. Yaprakları güneş yanığı ve çocuklarda isilik, meyveleri egzama, eldeki çıban ve hemoroit tedavisinde kullanılır. Felç, diyabet, yara, öksürük, astım, bronşit ve prostat bozuklarının tedavisinde kullanılır. Çiçekleri ayrıca şeker hastalığına karşı da kullanılmıştır ve araştırmalar, çiçek özlerinin glikoz metabolizmasını ve insülin salgılanmasını uyararak kan şekeri seviyelerini düşürdüğünü göstermiştir.

Dikkat

Bilgi

Yapraklarına böcek kovucu olarak başvurulmuştur. Kurutulmuş çiçekleri fare kovucudur. Çiçekler cilt losyon ve merhemlerinde kullanılmıştır. Meyvelerinde mavi ve mor boya elde edilmiştir. Bunun yanında saçları siyaha boyamak için sürülmüştür.

Fotoğrafları