Tanımı
Salix (Söğüt) yaprak dökücü ya da nadiren her dem yeşil çalı ve ağaçlardan oluşan bir cinstir. Dallar silindiriktir. Terminal tomurcuk genellikle yok ve tomurcuklar tek pulludur. Yapraklar almaşlı ya da nadiren karşılıklı dizilişli, sitipüller küçük, serbest, kalıcı ya da dökülücü, yaprak sapı kısa, yaprak ayası şeritsi ila ters yumurtamsı ve kenarı düz ya da minik dişlidir. Çiçekler yapraklardan önce belirmekte, kedicikler dik, yayılıcı ya da nadiren sarkık, bırahteler düz ve kalıcı ya da dökülücüdür. Erkek çiçekler 2 ila çok sayıda ercikli, iplikçikler serbest ya da tamamen ila kısmen bitişik, genellikle bırahteleri aşmakta ve başçıklar iki bölümlüdür. Dişi çiçeklerde yumurtalık iki bölümlü, saplı ya da sapsız, boyuncuk bir adet, ince, düz ya da iki parçalı, tepecik bir ya da iki adet ve loblu ya da düzdür. Kapsül iki valflidir. Tohumlar çoğunlukla yeşil ya da gri yeşil renkli, küçük ve tüylerle örtülmüştür. Cins büyük ölçüde kuzey yarımküreye özgüdür.🔗
Etimoloji
Salix (Söğüt) adı Latince su yanında anlamına gelir. Cinsin üyelerinin büyük bölümü sulak alanların kenarında görülmektedir. Söğütlerin sulak alanları tercih etmeleri benzer benzeri tedavi eder anlayışı kapsamında, sulak yerlere yakın yaşayan insanlarda görülen (romatizma gibi) hastalıkları tedavi edeceği düşünülmüştür. Cinsin Türkçe adı olan söğüt kelimesi Türkçedir.
Tarihi
Söğüt meşhur bir ağaçtır. Meyve, yaprak, kabuk ve suyu büzücüdür. Yapraklar öğütülerek şarap ve biberle içilirse bağırsak tıkanıklığına iyi gelir. Su ile birlikte alındığında hamile kalınmasını engeller. Meyve kan tükürenlere içirilmiştir. Kabuğu siğilleri yok eder. Yakılıp sirke ile karıştırıldıktan sonra nasırlara uygulanır. Yaprak ve kabuk suyu, nar kabuğunda gül merhemi ile ısıtılırsa kulak ağrısına iyi gelir. Kaynatılması gut için etkilidir ve kepeği de uzaklaştırır. Çiçeklenme döneminde kabuğunda bulunan reçinesi gözbebeklerine gölge düşüren maddeleri temizler. DI 1-104.
Söğüdün bir kaç türü vardır. Birinin dalları hayli uzundur, bunlar bir araya getirilerek asma için sırık yapılmaktadır. Diğerinin dalları çok esnektir ve bu da bağ için kullanılmaktadır. Ayrıca sepet yapımında ve çeşitli amaçlarla tarımda da kullanılmaktadır. Sonuncu türe ise lüks eşyaların ve koltukların yapımında başvurulmaktadır. Bana göre söğüt yetiştirmek çok karlı bir iştir, masrafsızdır ve hava değişikliklerinden çok etkilenmez. PL 16-68.
Hikaye
Ceres’in bitkisidir. Homeros, tohumlarının neredeyse olgunlaşmadan önce düşmesi nedeniyle söğüt ağacına frugiperda der, meyve düşüren. Bu nedenle söğüt tohumları düşük yaptırmak amacı ile kullanılmıştır. (Ağacın tohumu olgunlaşmadan önce düşüyorsa, insan yavrusu da olgunlaşmadan düşebilir). Esnek yapısı nedeniyle çeşitli lüks ahşap malzemelerin yapımında kullanılmıştır. Ağaçlar günümüzde en çok bilinen ilaç olan aspirinin öncüsüdür. Söğüt ağaçlarının kullanımı ile ilgili en erken kayıt Taş Devrine tarihlenmektedir. Antik Mısır’da Osiris’in ağacıdır. Antik Yahudi karakteri Samson söğüt dalları ile bağlanmıştır. Bitki yası simgeler.
Bir Çek efsanesine göre, bir peri gündüzleri insan içine çıkarken geceleri söğüt ağacına dönüyordu. Derken bir insanla evlendi ve ondan bir oğlu oldu. Ancak kocası bir gün söğüt ağacını kesti ve peri de öldü. Adam söğüt ağacından bir beşik yaptı ve bebeği bu beşiğe koydu. Annesinden bir parça olan bu beşik bebeği hemen uyutma yeteneğine sahipti. Bebek büyüyünce babası söğüt ağacının kalan kütüğünden filizlenen bir daldan düdük yaptı, çocuk da bu düdük sayesinde annesi ile konuşabildi. Bir Polonya efsanesine göre, kelebekleri kovalayan yavru kediler nehre düşer. Telaşlı anneleri suyun kenarında miyavlarken, söğüt ağacı dallarını uzatır ve yavru kedileri kurtarır. Bundan sonra her bahar, yavru kedilerin tutunduğu dallarında onların minik tüylerini taşıyan çiçekler açarlar.
Kocaeli’ndeki türler
Salix × fragilis (Gevrek söğüt)
Salix × fragilis (Gevrek söğüt) genelde sulak alanların civarında görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir söğüt türüdür.
Salix alba (Ak söğüt)
Salix alba (Ak söğüt) genelde sulak alanların civarında görülen ve bahar aylarında çiçek açan tıbbi değeri yüksek bir bitkidir.
Salix babylonica (Salkım söğüt)
Salix babylonica (Salkım söğüt) genelde peyzaj alanlarında görülen ve bahar aylarında çiçek açan meşhur bir süs bitkisidir.
Salix caprea (Keçi söğüdü)
Salix caprea (Keçi söğüdü) genelde ormanlık alanlarda görülen ve bahar aylarında çiçek açan kısa boylu bir söğüt türüdür.
Salix cinerea (Boz söğüt)
Salix cinerea (Boz söğüt) genelde ormanlık alanların sınırlarında görülen ve bahar aylarında çiçek açan bir bitkidir.
