İçeriğe geç

Rumex obtusifolius (Evelik)

Evelik


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiBoya bitkisi.

Dolaşım

Bitkiler › Karanfil takımı › Madımakgiller › Labada › Evelik

Dağılımı

Bitki doğal olarak kuzey Afrika ve Avrasya’da yayılış gösterir. Günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Oldukça güçlü bir istilacıdır.

Genel bilgiler

130 cm büyüyebilir. Yapraklar geniş ve ovaldir, tabanları yüreksi, uçları yuvarlak ve alt yapraklar kırmızı gövdelidir. Yaprakların kenarları hafifçe dalgalı, üst yüzeyi tüysüz ve alt yüzeyi sivilceli olabilir. Yapraklar 40 cm uzayabilir. Gövde sert, genelde kırmızımsı ve çiçeklenme başlayana kadar dalsızdır. Gövde yaprakları almaşlı dizilişli ve darca yumurtamsı mızraksıdır. Çiçek kurulu büyük kümeler halindedir, küçük yeşilimsi çiçekler olgunlaştıkça kırmızıya döner. Tohumlar kırmızımsı kahverengidir. Çiçekler erseliktir. Tohumlar bahar aylarında doğrudan dışarı ekilebilir.

Gözlem

Sulak alanlar ve tahrip edilmiş arazilerde görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Yabani labada, Evelik, Yabani pazı, Yabani kuzukulağı, Küt yapraklı labada, Geniş yapraklı labada.

Çiçek zamanı

Mayıs-Eylül ayları.

Yükseklik

0-1200 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Latince “kuzukulağı” anlamına gelir. Muhtemelen Latince emmek anlamına gelen “rumo” kelimesinden türemiştir. Yaprakları emilerek susuzluk giderici olarak kullanılır. Cinsin Türkçe adı olan “labada”nın Theophrastus’un Rumex patientia’yı tanımlamak için kullandığı “lapathos” (λάπαθος) kelimesinden gelmesi muhtemeldir. Tür adı Latince “küt yapraklı” anlamına gelir. Türün yaprak yapısına işaret eder. Özgün tanımda bu “foliis cordato oblongis obtusiusculis crenulatis” olarak belirtilmiştir. Bitkinin ikili adlandırmadan önceki adı “Lapathum vulgare, folio obtuso”dur.

Mutfak

Yapraklar oksalik asit içerir ve çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Yaprakları salatalara eklenir. Tohumları kurutularak baharat olarak kullanılır. Yaprakları sarma yapımında (lahana sarması gibi) kullanılır. Yaprakların tüketilmeden önce suyu değiştirilerek birkaç defa kaynatılması önerilir. Gövde ve tohumlar da pişirilerek tüketilebilir.

Geleneksel tıp

Yaprakları yara, kabarcık, yanık ve urlarda kullanılır. Kökü kanı temizleyicidir. Kökünden elde edilen çay çıban tedavisinde kullanılır. Bu çay ayrıca sarılık, boğmaca ve kanama hallerinde de kullanılır. Kök demlenerek çocuklarda kullanılan deri dökülmelerine uygulanır.

Dioscorides: Haşlanarak tüketilirse bağırsakları temizler. Tohumları dizanteri ve mide bulantısında etkilidir. Önceden içilirse akrep sokmalarında faydalıdır. Kökleri sirke ile kaynatıldığında cüzzam ve cilt iltihaplarında faydalıdır. Suyu kulak ve diş ağrılarını azaltır. Guatr vakalarında kökleri muska halinde boyna asılır. Mesane taşlarını kırıcıdır.

İbn-i Sînâ: Safra söktürücüdür. Kaşıntı vakalarında faydalıdır. Suyu diş ağrısını gidermek için ağızda bekletilir. Tohumları pişirilerek tüketilirse bağırsaklara faydalıdır. Akrep sokması vakalarında kullanılır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Kökünden sarı, yeşil ve kahverengi boya elde edilir.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 335–336. 1753. L.

Bir Yorum Yazın