Prunus persica (Şeftali)

Şeftali


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiBoya bitkisiAsgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Gül takımı › Gülgiller › Erik › Şeftali

Dağılımı

Doğal olarak Ortaasya’da yayılış gösterir ancak mutfak değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir.

Genel bilgiler

10 metre büyüyebilir. Yapraklar mızraksı, teleksi damarlı, 7 ila 16 cm uzunluğunda ve 2 ila 3 cm genişliğindedir. Çiçekler yapraklardan önce belirir, 2,5 ila 3 cm çapında, pembe renkli ve beş taç yapraklıdırlar. Meyvenin içi sarımsı ya da beyazdır. Meyve büyük tek bir tohum barındırır, oval, kırmızı kahverengi renginde, 1,3 ila 2 cm uzunluğundadır. Tohumlar haziran ve ağustos aylarında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. Geçirgen, nemli toprağı tercih eder.

Gözlem

Bağ, bahçe ve yol kenarında görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Şeftali. Farsça şeft ‘ekşi’, alu ‘erik’ kelimelerinden üretilmiştir.

Çiçek zamanı

Mart-Nisan ayları.

Yükseklik

0-1000 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Latince “erik” anlamına gelir. Doğrudan erik meyvesini tanımlayan bir kelimedir. Tür adı Latince “İran” anlamına gelir. Tür Avrupa’ya İran üzerinden gelmiştir.

Tarihi

Plinius: “persica” ya da “Pers elması” olarak bilinir. Anadolu ve Balkanlara İran üzerinden gelmiştir. Avrupa’ya binbir zahmetle taşınmıştır ve hatta Rodos adasına dikilenler meyve vermemiştir. İran’daki doğal örneklerinin zehirli olduğu ve çok acıya sebep olduğu, bu nedenle İran hükümdarlarının intikam amacı ile ağacı Mısır’a götürdükleri, ancak Mısır toprağının özelliği nedeniyle zehirli etkilerini yitirdiği anlatılır. (Burada Balanites aegyptiaca türü ile şeftali arasında bir karışıklık yaşanmış olması muhtemeldir. B. aegyptiaca “persea” olarak bilinirdi). Mısıra İran’dan intikam amacı ile İran’dan geldiği ile ilgili rivayet yanlıştır, ilk defa Mısır’da Memfis’e Perseus tarafından dikilmiştir. Büyük İskender Mısır’da Perseus onuruna düzenlediği oyunlarda birinci gelenlere taç olarak bu ağacın dallarından verilmesini emretmiştir.

Mutfak

Meyvesi çiğ, pişirilerek ya da kurutularak tüketilebilir. Meyve suyu olarak yaygın biçimde tüketilir.

Geleneksel tıp

Tohumları, çoğu Rosaceae türünde olduğu gibi hidrojen siyanür barındırır ve aşırı alınması zehirlenmelere ve ölüme neden olabilir. Bununla birlikte düşük dozda hidrojen siyanür solunum ve sindirim sistemi üzerinde faydalıdır. Yapraklar büzücü, yatıştırıcı, idrar söktürücü, balgam söktürücü, ateş düşürücü, müshil, parazit öldürücü ve sakinleştiricidir. Gastrit, boğmaca, öksürük ve bronşit tedavisinde dahili olarak kullanılır. Kurutulmuş ve toz haline getirilmiş yapraklar yaraları iyileştirmek için kullanılmıştır. Kabızlık ve ödem tedavisinde dahili olarak kullanılmaktadır.

Dioscorides: Meyvesi mide ve bağırsaklara faydalıdır.

Plinus: Yaprakları dövülerek kanama durdurucu olarak kullanılır.

İbn-i Sînâ: Yaprakları kötü vücut kokusunu gidermek için kullanılır. Yağı şakak ağrılarını giderir. Meyvesi mide için faydalıdır ve iştah açıcıdır. Ancak yemeklerden sonra tüketilmesi doğru değildir. Besleyicidir.

Muyîddin Mehî: Sindirimi zordur.

Biliyor musunuz?

Yapraklarından yeşil, meyvelerden gri boya elde edilir. Yaprakları sarımsak ve karanfil gibi güçlü kokuları gidericidir.

Fotoğrafları

Literatür

Beyträge und Entwürfe zur pragmatischen Geschicte der drey Natur-Reiche nach ihren Verwandtschaften Gewächreich 1: 30. 1801. (L.) Batsch

Bir Cevap Yazın