Pistacia lentiscus

Sakız ağacı


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiAkdeniz elementiAsgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Akçaağaç takımı › Menengiçgiller › Menengiç › Sakız ağacı

Dağılımı

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasından İran’a kadar olan bölgede yayılış gösterir.

Genel bilgiler

1 ila 3 metre büyüyebilir. Yapraklar almaşlı dizilişli, 2 ila 4 arası yaprakçığa ayrılır. Bitki her dem yeşildir. Çiçekleri hayli küçüktür. Meyveler ilkin kırmızı iken olgunlaştıkça siyaha döner.

Gözlem

Kayalık yamaçlar ve makilik alanlarda görülür. Gebze ilçesinden kayıt bildirilmiştir ancak henüz gözlemlenememiştir.

Yaygın adları

Sakız ağacı.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “fıstık” anlamına gelir. Ülkemizde antepfıstığı olarak bilinen kuruyemişin elde edildiği Pistacia vera türüne işaret etmektedir. Tür adı Latince “çiğnemek” anlamına gelir. Ağaçtan elde edilen sakıza işaret eder.

Tarihi

Plinius: Anadolu ve Balkanlarda yetişen bitkinin üst kısmına kesik atılarak sakız elde edilir. Buna benzer bir bitki de Pontus’da bulunur ancak en kalitelisi Sakız adasındakidir ve en pahalısı da budur.

Mutfak

Gövde kabuğundan mastik adı verilen tatlı bir reçine elde edilir. Bu sakız diş etlerini güçlendirmek ve ağzı hoş kokulu hale getirmek için çiğnenir. Çeşitli tatlılarda ve lokum yapımında kullanılır. Tohumlarından mutfaklık yağ elde edilir.

Geleneksel tıp

Bronşiyal sorunlar ve öksürükler için balgam söktürücü ve ishal tedavisi olarak kullanılır. Reçine analjezik, öksürük ve gaz giderici, idrar ve balgam söktürücü, diş ağrısı giderici, yatıştırıcı ve uyarıcıdır.

Galen: Kan kusulması vakalarında başvurulur. İshal, dizanteri ve genital yaralarda etkilidir. Haşlanan yapraklarının suyu kemikleri güçlendiricidir. Gevşek dişleri tedavi etmek için dişlerin arasında bekletilir. Yağı saç dökülmesini azaltır. Öksürürken kan gelmesi halinde faydalıdır. Çiğnenerek kötü ağız kokusundan kurtulunur. Hıçkırık gidericidir. Mide için faydalıdır. Diş etlerinin şişmesi halinde kullanılır.

Dioscorides: Sakızı rahim rahatsızlıklarında etkilidir. En iyi türü Sakız adasında bulunur.

Plinius: Yağı yük hayvanlarında görülen kaşınma vakalarında kullanılır. Tohum, özsu ve kabuğu idrar söktürücü ve bağırsak üzerinde büzücü etkilidir. Diş ağrısı halinde yaprakları ile dişler ovulur. Sakızı rektum sorunlarında etkilidir. Sakız kaynatıldığında mideye faydalıdır. Baş ağrısı halinde polenta ile başa uygulanır.

İbn-i Sînâ: Kabızlık gidericidir. Diş etlerine sürüldüğünde ağız kokusunu hoş hale getirir. Ülserler için faydalıdır. İnsan ve hayvanlarda görülen uyuz vakalarında etkilidir. Kırık kemikleri kaynatmak için kullanılır. Kirpik düzleştirici olarak kullanılır. Mide, bağırsak ve karaciğere faydalıdır. Rahim sorunlarında etkilidir.

Birunî: Çiğnenerek ağız yaralarını gidermek için kullanılır.

Muyîddin Mehî: Öksürük ve gaz gidericidir. Mide ve ciğerlere faydalıdır.

Abdulvehhâb bin Yusuf: Dişlerin oynaması ve fıtık vakalarında kullanılır. Öksürük gidericidir. Mideyi güçlendirir. Böbrek ağrısını giderir.

Biliyor musunuz?

Reçinesi çürük dişler için geçici dolgu olarak kullanılır. Tohumundan elde edilen yağ sabun yapımında kullanılır.

Literatür

Species Plantarum 2: 1026. 1753. L.

Bir Cevap Yazın