Persicaria hydropiper (Su biberi)

derleyen:

Uyarı: Site sahibi, sitede yer verilen her türden bilginin uzman görüşüne dayandırılmaksızın kullanılmamasını şiddetle tavsiye eder.

Özet

Persicaria hydropiper (Su biberi) sulak alanların civarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan tek yıllık bir bitkidir.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Caryophyllales

Karanfil takımı

Polygonaceae

Madımakgiller

Persicaria

Söğütotu

Türk Uygarlığındaki yeri

Fülfül el-mâ (فلفل الما), bitkinin Antik Yunancadaki karşılığı olan hudropeperi (ὑδροπέπερι)’nin tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Metinlerimizde yer bulan su biberi (صو ببري) kullanımı da aynı kökene sahiptir. Diğer kullanımlar Arapça zencebîl el-kilâb (زنجبيل الكالب) ve bunun tercümesi olan it zencebili (ايت زنجبيلي) isimleridir.

Dioscorides, tadının bibere benzediğini, yemeklerde çeşni olarak kullanıldığını ve ödem dağıtıcı özelliği olduğunu aktarmıştır. İbnü’l-Baytâr, yapraklarının sögüd yaprağına benzediğini, dallarının kırmızı ve budaklı olduğunu, aromatik olması nedeniyle çeşni olarak kullanıldığını ve gaz giderici etkisi olduğunu; İbni Sînâ, köpekler üzerinde ölümcül etkisi bulunduğunu yazmıştır.

Yaprakları sögüd ağacının yapraklarına benzediği belirtilen bitki Anadolu’da, göz rahatsızlıklarında kullanılmış, şişlik giderici olarak faydalanılmıştır. Bitkinin köpekler için ölümcül olduğu kaydedilmiştir.

© Doğan, Hüseyin (2023). Anadolu Türk Uygarlığında Bitkiler (XIII-XV. yy.) Yayımlanmamış Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, s.339-340.

Tarihi

Durgun sular ve yavaş akan derelerin kenarında büyür. Gövdesi boğumludur, yaprak ve dalları naneye benzer ancak daha büyüktür. Yaprakların ve meyvenin tadı biber gibi keskindir ancak baharatlı kokusu yoktur. Kökü küçüktür ve bir işe yaramaz. Yaprakları lapa halinde şişlik, morluk ve sertliklere lapa halinde uygulanır. Kurutulup haşlanarak tuzla birlikte biber ikamesi olarak kullanılır. DI 2-161.

Tanımı

Persicaria hydropiper (Su biberi) genellikle 20 ila 70 cm büyüyebilen tek ya da çok yıllık bir bitkidir. Gövde çıplak, kahverengi ve zaman zaman parlaktır. Yapraklar karşılıklı ve neredeyse sapsızdır. Yaprak ayası 1,5 ila 8 cm uzunluğunda, 0,4 ila 1,5 cm genişliğinde, şeritsi mızraksı ila mızraksı, sipsivri uçlu ve kirpikli kenarlı olup kenarları düzdür. Okrea 0,25 ila 1,5 cm uzunluğunda ve çıplaktır. Çiçek durumu 1 ila 6,5 cm uzunluğundaki sap üzerinde, sarkık, 3 ila 7 cm uzunluğunda ve gevşektir (çiçekler birbirine uzak). Çiçekler saplıdır. Tepal 5 adet, pembe, ters yumurtamsı, küt uçlu ve kırmızı salgılı beneklidir. 6 ercik ve 3 boyuncuk görülür. Meyve çoğunlukla üç köşeli, koyu kahverengimsi ve havlıdır.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Avustralya, Kuzey Afrika ve Avrasya’da yayılış gösterir ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. [HaritaSinonimlerHerbaryum] Sulak alanlarda görülen bitki umumiyetle haziran ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 600 metreye kadar olan rakımlarda il genelinde gözlemlemek mümkündür.

Türkçe adı

Dilimizde su biberi adı ile bilinmektedir.

Etimoloji

Cins adı Latince Prunus persica’ya benziyor anlamına gelir. Cinsin yaprak yapısının şeftali yaprağına benzemesine işaret eder. Türkçe adı olan söğütotuPersicaria salicifolia türü ile doğrudan ilintili olmalı. Salicifolia, Latince söğüt yapraklı demektir. Tür adı Antik Yunanca su biberi anlamına gelir. Yapraklarının ve tohumlarının tadının biber (Piper sp.) tadına benzemesine işaret eder.

Gıda

Uzakdoğu’da tüketilen bir bitkidir. Yaprak ve tohumları biber ikamesi olarak kullanılmak üzere yetiştirilmektedir. Bunun yanında küçük miktarlarda olmak üzere salatalara eklenmektedir. Yaprak, tohum ve gövdeleri çiğ ya da pişirilerek tüketilmiştir.

Tıp

Doğacak çocuğun cinsiyetinin erkek olması için şarapla bekletilerek tüketilmiştir. Büzücü olup kanama, cilt sorunları ve ishal vakalarında başvurulmuştur. Ayrıca yapraklar iltihap giderici, gaz giderici, terletici, idrar söktürücü, adet akışı teşvik edici, uyarıcı ve kanama durdurucu olarak kullanılmıştır.

Bilgi

Saplarından sarı boya elde edilmiştir.

Fotoğrafları