İçeriğe geç

Papaver rhoeas (Gelincik)

Gelincik


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki, Boya bitkisi.

Dolaşım

Bitkiler › Düğünçiçeği takımı › Gelincikgiller › Gelincik › Gelincik

Dağılımı

Bitki doğal olarak Afrika, Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

70 cm büyüyebilir. Yapraklar mavimsi yeşil rengindedir. Aşağıdaki yapraklar uzun saplı, üstteki yapraklar ise sapsız ve gövdeye birleşiktir. Genellikle çiçekler koyu kırmızı renkli olurlar. Dört adet taç yaprak görülür. Tohumlar ağustos ile ekim aylarında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir.

Gözlem

Tarlalar, yol kenarı ve tahrip edilmiş arazilerde görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir. Birinci Dünya Savaşı cepheleri boyunca tarım arazilere ekilememiş, bu arada tahrip edilmiş tarlalar boyunca gelincikler çiçek açmıştır. Bu çiçeklerin ölen askerleri sembolize ettiği düşünülmüştür.

Yaygın adları

Gelincik, Gelincikotu, Kukumavotu, Nünü.

Çiçek zamanı

Mart-Ağustos ayları.

Yükseklik

0-1400 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Latince “süt” anlamın gelir. Cinsin bazı üyelerinde görülen sütsü özsuyuna işaret eder. Aynı köke bağlı “gıda” anlamına gelmesi de muhtemeldir. Bitki antikçağda çocukların uykuların düzenlenmesi için kullanılırdı. Cinsin Türkçe adı olan “gelincik”, çiçeklerinin muhtemelen gelinlerin yüzünü örtmek için kullanılan kırmızı renkli duvağa benzediği için tercih edilmiştir. Anadolu’da bir çocuk oyunu olarak gelincik çiçeklerinden bebek yapılır. Tür adı Antik Yunanca “kırmızı” anlamına gelir. Türün çiçek rengine işaret eder. Yine aynı kökten “düşen” anlamına gelebilir. Bu da taç yaprakların rüzgarda bile düşecek kadar dökülücü olmasına işaret eder. Dioscorides de taç yaprakların bu özelliğini vurgulamıştır. Plinius bitki hakkında şöyle yazar “Özellikle arpa tarlalarında görülür, kısa sürede solan kırmızı bir çiçek taşır ve Yunanca rhoeas ismini bu özelliğine borçludur”.

Mutfak

Çiçeklerinden şerbet elde edilir. Yaprak ve tohumları çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Tohumları çeşitli hamur işlerinde kullanılır. Yaprakları çorba ve salatalara eklenir. Tohumlarından elde edilen yağ zeytinyağı ikamesi olarak kullanılır.

Geleneksel tıp

Yatıştırıcı olarak kullanılır. Ağrı kesici ve öksürük giderici özelliği vardır. Papaver somniferum’un aksine bağımlılık yapmaz. Çiçek ve taç yapraklar yatıştırıcı, yumuşatıcı, uyuşturucu, balgam söktürücü ve adet kanamasını teşvik edicidir. Çiçekleri sarılık tedavisinde kullanılır. Demlenerek bronş sorunları, öksürük, sindirim sorunları, uykusuzluk ve çeşitli ağrıların tedavisinde alınır. Kapsüllerden sızan özsu uyuşturucu ve yatıştırıcıdır.

Dioscorides: Uyku getiricidir. Bağırsak yumuşatıcıdır. Tatlı ve keklerde kullanılır. Yaprakları iltihap gidericidir.

Plinius: Güçlü bir müshildir. Uyku getiricidir.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Çiçeklerden kırmızı boya elde edilir.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 507. 1753. L.

Bir Yorum Yazın