Dudağın orta lobunun yan loblara benzemesi ve tüm lobların şeritsi küt uçlu olması ayırt edici özelliğidir.
Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Tanımı
Genellikle 30 ila 45 cm büyüyebilen bir bitkidir. Yumru yumurtamsı ya da eliptik ve meyve zamanı iki adettir. Yapraklar 5 ila 11 adet, 7 ila 18 cm uzunluğunda, 2 ila 4 cm genişliğinde, genişçe mızraksı ve kenarları dalgalıdır. Çiçek durumu oval ila konikal olup, 15 ila 50 adet çiçek taşır ve terminal çiçekler ilk açan çiçeklerdir. Bırahte üçgensi-yumurtamsı ve çoğunlukla yumurtalıktan daha kısadır. Çanak yapraklar uzun sipsivri, kukuleta kül grisi renkli ve dış yüzeyinde gül rengi noktalı ya da çizgilidir. Taç yapraklar şeritsi ve sipsivri uçludur. Çiçekler merkezde beyazımsı gül renklidir ve minik morumsu benekler görülmektedir. Çiçeğin lobları ise çok belirgin biçimde ayrılmıştır ve koyu mor renklidir. Mahmuz silindiriktir ve yumurtalığın yarısı uzunluktadır. Yumurtalık burkuk, çıplak ve silindiriktir. Sütun 2,5 ila 4 mm uzunluğundadır. Dilimizde salep püskülü, püsküllü, tavşantopuğu, maymun orkidesi ve topbaş adları ile bilinmektedir.
Çoğu orkide türünün aksine çiçekler yukarıdan aşağıya doğru açmaktadır. Salkımın en tepesindeki çiçekler açmışken, alttakiler tomurcuk halindedir.
Güneşli ve rüzgarsız havalarda portakal çiçeği ya da balı andıran hafif ve tatlı bir koku yayar. Bu koku, nektarı olmayan bitkinin böcekleri kandırmak için kullandığı bir davetiyedir.
Yunanca testis anlamına gelir. Bitkilerin yumru biçimine atıftır. Adını bir satir (yarı keçi yarı insan formunda olan mitolojik varlık) ve bir nimfin oğlu olan Orchis’ten (ὄρχις) almaktadır. Bacchus festivalinde bir rahibeye tecavüze yeltenen Orchis, vahşi hayvanlar tarafından parçalanmış ve orkideye dönüşmüştür. Romalılar satirlerin orkide ile beslendiğini düşünür ve bu nedenle bu bitkilere satyrion derlerdi. Epitet Latince maymun anlamına gelir. Çiçek görünümünün maymunu andırmasına işaret eder ve buna uygun olarak maymun orkidesi olarak da bilinir.
Bu bitkinin tohumdan çiçek açacak hale gelmesi için geçen süre yılları bulmaktadır. Yerinden söküldüğünde hem ilişkiye girdiği mantarlarla bağlantısı koparılacağı için yaşatılması güçtür hem de yıllara dayanan bir emek yok edilmektedir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır. Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Biyocoğrafik dağılım ve ekolojik profil
🌍 Coğrafi Dağılım
Bu tür, Avrupa'dan Akdeniz havzasına ve oradan Levant ile Türkistan'a kadar uzanan bir alanda bulunmaktadır.
🧬 Takson Kartı
🌱 Ekolojik Profil
Yamaçlar, ormanlık alanlar, çayırlar
Geofit
Nisan – Mayıs
26 Nisan 2025 • Başiskele • 450 m • Orman
🗺️ Türkiye gözlemleri
Çok sayıda orkide türü, özellikle Orchis mascula ve diğer bazı Orchis türleri, bassorin olarak bilinen, kurutma ve ardından toz haline getirme yoluyla ekstrakte edilebilen, oldukça besleyici nişasta benzeri bir madde içermektedir. Bu amaçla yumruların toplanması hem Avrupa'da hem de Asya'da uzun süredir uygulanmaktadır. Bu ürün salep adıyla bilinmektedir. Yaklaşık %27 nişasta ve %48 müsilajdan oluşan salep, su ile karıştırıldığında son derece besleyici ve kolayca sindirilebilen, yumuşatıcı bir gıda üretmektedir. Bu içecek eski çağlardan beri çocuklara verilmiştir. Ayrıca süt, şeker, kıyılmış fındık gibi malzemeler ile tatlandırılıp karıştırıldığında ve ısıtıldığında, yetişkinler için özellikle yılın soğuk mevsiminde popüler olan bir içecek sağlamıştır. Salep aynı zamanda Türkiye'de ve Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde dondurma üretiminde de katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.
Fotoğrafları
Sitede yer alan bitkisel kullanım bilgileri yalnızca bilgilendirme ve kültürel aktarma amacı taşımaktadır. Herhangi bir bitkiyi tıbbi amaçla kullanmadan önce mutlaka bir hekime, eczacıya, fitoterapi konusunda eğitimli bir uzmana veya ilgili sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Leave a Comment