Coğrafi dağılım.
Cinse bağlı tek tür vardır ve o da Akdeniz havzası ile Hindistan arasında kalan bölgeye özgüdür ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır.
Cinsin Türkçe adı olan zakkum Arapça orijinlidir ve Kur’an’da da acı meyveli cehennem ağacı olarak tasvir edilmiştir. Beri taraftan bitkinin (acı olsa bile) yenilebilir bir meyvesinden söz edilemez. Klasik metinlerde bu bitki için kullanılan isimler arasında zakkum kelimesi yoktur. Onun yerine harzehre, difla, ağu ağacı gibi isimler kullanılmıştır. Bu durumda bitkinin adı belirsiz bir şekilde zakkuma dönüşmüştür. Bunda muhtemelen bitkinin hayli zehirli olması etkili olmuştur. Zakkum kelimesi ile gerçekten de acı meyveli olan Arabistan ile Ortadoğu’ya özgü Balanites aegyptiaca (Çöl hurması) kastedilmiş olabilir.
Çiçekleri hoş kokuludur. Ancak çiçeklerin içinde hiç nektar (balözü) yoktur. Çiçek rengini ve kokusunu gerçek sanıp çiçeğe konan arılar, hiçbir ödül (nektar) alamadan polenleri yüklenip çıkarlar.
Otoyolların orta refüjleri zakkum dikilmesinin 3 nedeni vardır. 1. Kuraklığa, egzoz dumanına ve şehir kirliliğine dayanıklıdır. 2. Gece sürüşlerinde karşı şeritten gelen araçların uzun far ışıklarını yoğun yaprak yapısıyla perdeler. 3. Esnek ve güçlü gövde yapısı sayesinde, kontrolden çıkan araçlar için doğal ve yumuşak bir hava yastığı görevi görerek kazalardaki ölüm oranını azaltır.
Bitki ile ilgili mitolojide Hero ve Leander’in hikayesinde belirsiz bir referans vardır. Buna göre Çanakalle boğazının Anadolu yakasında bulunan Leander, Rumeli yakasında bulunan Hero adlı bir kıza aşık olmuş ve sevdiği kızı görmek için her gece boğazı yüzerek karşıya geçiyormuş. Hero da bu aşka karşılık vermiş ve Leander’ın yolunu bulabilmesi için bir ışık yakarmış. Ancak fırtınalı bir gece Leander boğazı geçmeyi başaramamış ve sabaha karşı cesedi sahile vurmuş. Hero, sevgilisinin cesedini sahilde, elinde bir zakkum çiçeğini tutarken bulmuş.
ABD’nin 1945 yılında Hiroşima’ya atom bombası atmasını takip eden 75 yıl boyunca hiçbir bitkinin yetişemeyeceği öngörülmüştü. Ancak ABD saldırısının ardından, radyoaktif küllerin arasından filizlenip ilk çiçek açan bitki zakkum oldu.
Bitki âleminin en güçlü kardiyak glikozitlerini (özellikle oleandrin) içerir. Bitkinin sadece çiçekleri veya yaprakları değil, dalları, kökü, özsuyu ve hatta kurumuş yaprakları bile son derece zehirlidir. Tek bir zakkum yaprağının çiğnenip yutulması, yetişkin bir insanı veya evcil hayvanı kalbini durdurarak öldürebilecek güçtedir. Odununun yanmasıyla çıkan duman ve buhar bile yüksek oranda zehirlidir. Bu dumanı solumak ciddi zehirlenmelere, körlüğe ve solunum felcine yol açabilir.
Rivayete göre, Napolyon Bonapart’ın (bazı kaynaklarda Büyük İskender) İspanya seferi sırasında askerleri, etrafta bolca bulunan zakkum dallarını şiş olarak kullanıp etlerini ateş üzerinde pişirmişlerdir. Ertesi sabah, zakkumun içindeki zehirli özsu ete geçtiği için askerlerin büyük bir kısmı uykularında hayatını kaybetmiştir.
Nerium (Zakkum) her dem yeşil, dik çalı ya da küçük ağaçlardan oluşan bir cinstir. Yapraklar karşılıklı ya da dairesel dizilişlidir. Çiçek durumu yalancı şemsiye halindedir. Çiçekler iridir.
Taç hunimsi, tabana yakın bölümde silindirik, boğaz açık, geniş, loblar sağa doğru üst üste binici, taç bölümleri beş adet, taç yaprak benzeri, iri ve saçaklıdır. Ercikler taç tüpünün tepesine içkin, başçıklar ok başlı ve uçta kıllı tırnaklıdır.
Yumurtalık iki adet, serbest ve bölüm başına çok sayıda tohum taslaklıdır. Meyve folikül formunda, ince, silindirik, foliküller açılmadan önceye kadar bitişiktir. Tohumlar çok sayıda ve uçlarında tüylüdür.
Kocaeli’ndeki türler
Nerium oleander (Zakkum) zehirli olmakla birlikte yaygın olarak park ve bahçelere dikilen popüler bi…
Read More