Nerium (Zakkum)

Özet

Nerium (Zakkum) dünyanın büyük bölümünde yaygın olarak peyzaj alanlarına dikilen ve çok sayıda kültivarı bulunan monotipik bir cinstir.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Gentianales

Gentiyan takımı

Apocynaceae

Zakkumgiller

Tanımı

Nerium (Zakkum) her dem yeşil, dik çalı ya da küçük ağaçlardan oluşan bir cinstir. Yapraklar karşılıklı ya da dairesel dizilişlidir. Çiçek durumu yalancı şemsiye halindedir. Çiçekler iridir. Taç hunimsi, tabana yakın bölümde silindirik, boğaz açık, geniş, loblar sağa doğru üst üste binici, taç bölümleri beş adet, taç yaprak benzeri, iri ve saçaklıdır. Ercikler taç tüpünün tepesine içkin, başçıklar ok başlı ve uçta kıllı tırnaklıdır. Yumurtalık iki adet, serbest ve bölüm başına çok sayıda tohum taslaklıdır. Meyve folikül formunda, ince, silindirik, foliküller açılmadan önceye kadar bitişiktir. Tohumlar çok sayıda ve uçlarında tüylüdür. Cinse bağlı tek tür vardır ve o da Akdeniz havzası ile Hindistan arasında kalan bölgeye özgüdür ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. [Harita, Sinonimler, Türler]

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca su anlamına gelir. Günümüzdeki yayılış alanının aksine, zakkumun doğal habitatı dere kenarlarıdır. Cinsin Türkçe adı olan zakkum Arapça orijinlidir ve Kur’an’da da acı meyveli cehennem ağacı olarak tasvir edilmiştir. Beri taraftan bitkinin (acı olsa bile) yenilebilir bir meyvesinden söz edilemez. Klasik metinlerde bu bitki için kullanılan isimler arasında zakkum kelimesi yoktur. Onun yerine harzehre, difla, ağu ağacı gibi isimler kullanılır. Bu durumda bitkinin adı belirsiz bir şekilde zakkuma dönüşmüştür. Bunda muhtemelen bitkinin hayli zehirli olması etkili olmuştur. Zakkum kelimesi ile gerçekten de acı meyveli olan Arabistan ile Ortadoğu’ya özgü Balanites aegyptiaca (Çöl hurması) kastedilmiş olabilir.

Tarihi

Bitki ile ilgili mitolojide Hero ve Leander’in hikayesinde belirsiz bir referans vardır. Buna göre Çanakalle boğazının Anadolu yakasında bulunan Leander, Rumeli yakasında bulunan Hero adlı bir kıza aşık olmuş ve sevdiği kızı görmek için her gece boğazı yüzerek karşıya geçiyormuş. Hero da bu aşka karşılık vermiş ve Leander’ın yolunu bulabilmesi için bir ışık yakarmış. Ancak fırtınalı bir gece Leander boğazı geçmeyi başaramamış ve sabaha karşı cesedi sahile vurmuş. Hero, sevgilisinin cesedini sahilde, elinde bir zakkum çiçeğini tutarken bulmuş.

Kocaeli’ndeki türler