İçeriğe geç

Nerium oleander (Zakkum)

Zakkum


Anahtar kelimeler: Zehirli bitkiTıbbi bitki, Akdeniz elementi, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Gentiyan takımı › Zakkumgiller › Zakkum › Zakkum

Dağılımı

Bitki doğal olarak doğu Akdeniz havzasında yayılış gösterir ancak peyzaj bitkisi olarak değerli olduğundan dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır.

Genel bilgiler

6 metre büyüyebilir. Gövdeler dik, koyu renkli ve silindir şeklindedir. Yaprakları mızrak şeklinde, kısa saplı, karşılıklı veya üçlü dairesel durumlarda dizilmiştir. Çiçekler, yalancı şemsiye durumunda toplanmış, güzel kokulu, büyük çiçeklerin sapları tüylü ve oldukça kısadır. Çiçekler pembe, beyaz ve kırmızı olabilir. Güneşli bir bölgeyi ve gevşek gübreli bir toprağı tercih eder. Çiçekler erseliktir.

Gözlem

Dere kenarları ve sulak alanlarda görülür. İl genelinde, özellikle peyzajlara yoğun olarak dikilmektedir.

Yaygın adları

Zakkum, Zakkum ağacı, Ağan ağacı, Ağı çalısı, Ağı çiçeği, Ağı dalı, Ağu ağacı, Avu, Ayan, Fattak, Kan ağacı, Zekkum.

Çiçek zamanı

Nisan-Eylül ayları.

Yükseklik

0-800 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “su” anlamına gelir. Günümüzdeki yayılış alanının aksine, zakkumun doğal habitatı dere kenarlarıdır. Cinsin Türkçe adı olan “zakkum” Arapça orijinlidir ve Kur’an’da da acı meyveli cehennem ağacı olarak tasvir edilir. Beri taraftan bitkinin (acı olsa bile) yenilebilir bir meyvesinden söz edilemez. Klasik metinlerde bu bitki için kullanılan isimler arasında zakkum kelimesi yoktur. Onun yerine “harzehre”, “difla”, “ağu ağacı” gibi isimler kullanılır. Bu durumda bitkinin adı belirsiz bir şekilde zakkum’a dönüşmüştür. Bunda muhtemelen bitkinin hayli zehirli olması etkili olmuştur. Zakkum kelimesi ile gerçekten de acı meyveli olan Arabistan ile Ortadoğu’ya özgü Balanites aegyptiaca (Çöl hurması) kastedilmiş olabilir. Diğer bir olasılık ise Marrubium vulgare (Karaderme) türüdür. Tür adı Antik Yunanca “herdem yeşil” anlamına gelir. Bitkinin yılın tamamında yapraklarını korumasına işaret eder. Diğer olasılık ise bitkinin zeytin (olea) ile benzerliğinin kastedildiğidir. Her durumda iki bitki de herdem yeşildir.

Tarihi

Plinius: “rhododendron”, “nerium” ve “rhododaphne” olarak bilinir. Adından da anlaşılacağı üzere Balkanlarda bulunur, otçul hayvanlar için zehirlidir ancak zehirli yılan sokmalarına karşı panzehir olarak kullanılır.

Bitki ile ilgili mitolojide Hero ve Leander’in hikayesinde belirsiz bir referans vardır. Buna göre Çanakalle boğazının Anadolu yakasında bulunan Leander, Rumeli yakasında bulunan Hero adlı bir kıza aşık olmuş ve sevdiği kızı görmek için her gece boğazı yüzerek karşıya geçiyormuş. Hero da bu aşka karşılık vermiş ve Leander’ın yolunu bulabilmesi için bir ışık yakarmış. Ancak fırtınalı bir gece Leander boğazı geçmeyi başaramamış ve sabaha karşı cesedi sahile vurmuş. Hero, sevgilisinin cesedini sahilde, elinde bir zakkum çiçeğini tutarken bulmuş.

Geleneksel tıp

İdrar söktürücü, terletici, kusturucu, hapşırtıcı, balgam söktürücü ve kalp kuvvetlendiricidir. Uyuza karşı etkilidir. Kökü güçlü bir çözücüdür. Bitkinin antikanser özelliklere sahip olduğu rapor edilir.

Dioscorides: Çiçek ve yaprakları dört ayaklı canlıların çoğu üzerinde ölümcül etkiye sahiptir. Zehirli yaratıkların ısırıklarına karşı kullanılır.

İbn-i Sînâ: Öldürücüdür. Cilt kaşınması ile ilgili vakalarda etkilidir. Böcek kovucu olarak kullanılır. Çiçeklerinin hapşırtıcı etkisi vardır. Sedef otu ile birlikte alındığında zehirli etkisini kaybettiği rivayet edilir.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Fare zehiri, parazit ve böcek öldürücü olarak kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 209. 1753. L.

Bir Yorum Yazın