Malva sylvestris

Ebegümeci


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiBoya bitkisi.

Dolaşım

Bitkiler › Ebegümeci takımı › Ebegümecigiller › Ebegümeci › Ebe gümeci

Dağılımı

Bitki doğal olarak kuzey Afrika, Avrupa ve Asya’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

Koyu damarlı, parlak mor-leylak çiçekleri olur. Geç yaz mevsiminde yaprakların koyu yeşil rengi kaybolur. 1 metreye kadar büyüyebilir. Gövde kalın, yuvarlak ve güçlüdür. Yapraklar tüylüdür. Tohumlar temmuz ve ekim arasında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. Doğal sarı renk elde etmek için kullanılmıştır. -20 dereceye kadar dayanıklıdır. Tohumlar bahar aylarında doğrudan dışarı ekilebilir. Bunlar iki hafta sonra çimlenirler.

Gözlem

Tarla, tahrip edilmiş araziler ve yol kenarında görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Büyük ebegümeci, Ebegömeç, Molaşaotu.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “yumuşak” anlamına gelir. Cinsin rahatlatıcı etkilerine işaret eder. Cins adı için hem Dioscorides hem de Theophrastus malakhe (μαλάχη) kelimesini kullanmakta olup, kelime Latinceye malva olarak geçmiştir. Tam olarak Türkçedeki ebegümeci kelimesinin karşılığıdır. Tür adı Latince “ormanda” anlamına gelir. Carl Linnaeus’un özgün tanımındaki “campestribus” ifadesi ise düzlük anlamına gelir. Beri taraftan tür; deniz kenarından göl kenarına, ormanlık alandan açık çayırlara, yamaçlardan tarlalara kadar neredeyse tüm habitat alanlarında görülmektedir. Epitet, tür için geleneksel olarak kullanılan bir betim olduğu için bilimsel literatüre alınırken aynen korunması tercih edilmiştir.

Mutfak

Haşlanmış genç yapraklar tüketilir. Çorbalara hafif ve hoş bir tat verir. Taze yapraklarından salata yapılabilir. Yapraklarında demir, çinko ve birçok vitamini barındırır. Kocaeli’nin bazı bölgelerinde toplanıp yaprakları haşlanarak yemeği yapılmakta ve köy pazarlarında satılmaktadır.

Geleneksel tıp

Göğsü yumuşatır, cildi nemlendirir, ateşi düşürür, boğaz ve bademcik iltihaplarına iyi gelir. Tohumlarından yapılan çay, sakinleştirici ve idrar sökücü olarak kullanılır. Müshil etkisine sahiptir. Büzücü, idrar söktürücü, öksürük giderici, balgam söktürücü, müshil, yangı giderici, yatıştırıcı ve deriyi yumuşatıcıdır. Solunum ve sindirim sistemi hastalıklarının tedavisinde dahili olarak alınabilir. Böcek ısırıkları, çürükler ve iltihaplara karşı kullanılır. Okaliptüs ile kombine edildiğinde, öksürük ve diğer göğüs rahatsızlıkları için etkili olur. Küçük çocuklar için etkili bir müshildir. Yüksek müsilaj içeriğiyle, yapraklar, Ranunculus ailesindeki acı bitkiler tüketiminin neden olduğu tahrişe veya yanmaya karşı acil bir panzehir olarak kullanılabilir. Üst bölümleri yaralarda ve adet başlatıcı olarak kullanılır. Yaprakları diyabet, hepatit ve karın ağrısında; çiçek ve yapraklar ise balgam söktürücü olarak kullanılır. Kanser, kabakulak, boğaz ağrısı, soğuk algınlığı, öksürük, yara, çıban ve kadın rahatsızlıklarında başvurulur. Hedera helix yaprakları; Allium cepa kurutulmuş yaprakları ve Malva sylvestris yaprakları kaynatılarak buhar banyosu yapıldığında kadınlardaki kısırlık vakalarında etkilidir. Melissa officinalis yaprak ve üst bölümleri; Urtica dioica yaprakları ve Malva sylvestris yaprakları kaynatılarak kahvaltıdan önce içildiğinde daha sağlıklı olunmasını sağlar; demlenerek kahvaltıdan önce bir bardak içilirse böbrek iltihaplanması vakalarında etkilidir.

Dioscorides bitkinin tüketilebilir olduğunu, özellikle saplarının bağırsak ve mesane için faydalı olduğunu kaydetmektedir. Yaprakları ile vücudun açık bölümleri ovulduğunda arı sokmalarını engellediğini, idrarla birlikte başa uygulandığında kepek giderici ve baş yaralarını iyileştirici olduğunu not eder. Yaprakların haşlanarak yanıklara uygulanmasını fayda vereceğini belirtir. Zehirlenme vakalarında kökü kaynatılarak içildiğinde yarar sağlar ancak içilen sıvı hemen ardından kusulmalıdır.

Xenocrates: Tohumları cinsel organa sürülürse cinsel isteği arttırır.

Sextius Niger: Mide için zararlıdır.

Olympias: Kazyağı ile birlikte kürtaj amaçlı kullanılır.

Plinius: Her türlü zehirli hayvan ve fare ısırmasına karşı etkilidir. Eğer daha önceden vücut bu bitki ile ovulursa bu türden hayvanların yaklaşamayacağına inanılır. Akrebin üzerine ebegümeci yaprağı atıldığında akrebin hareketsiz kaldığı söylenir. Günlük olarak suyu içilirse hastalıkların önleyeceği söylenir. Baş yaraları, diş kaybı ve kepek vakalarında etkilidir. Süt ile birlikte öksürük gidericidir. Yaprakları doğum yapan bir kadının uzandığı yere serilirse, doğumu kolaylaştırır, ancak doğumdan hemen sonra yapraklar alınmalıdır.

Arapça metinlerde hubbazi (خبازي) olarak geçmekte iken Türkçe metinlerde ebem gömeci, hubazi, hürperest, penirek, tuvla, tevdiri gibi isimlerle anılmaktadır.

Dineverî; yoncanın yabani formu olduğunu, hatmiden daha küçük olduğunu ve geceleri çiçeklerini kapattığını aktarmaktadır.

İbn Sînâ, “hubbazi” maddesinde, Dioscorides’in yazdıklarına ek olarak göğsü yumuşattığını ve anne sütünü arttırdığını yazar. Beyrûnî ise bitki ile ilgili kendinden önce yazılanları aktardıktan sonra diğer dillerdeki karşılıklarını yazmakla yetinir.

Abdulvehhâb bin Yusuf: Yaprağı bel ağrısını gidermek için kullanılır.

Şirvanî Mahmud: Öksürük giderici ve göğüs ağrısında faydalıdır.

İshâk bin Murâd, üstteki bilgilere ilaveten öksürük ve ağız kokusu giderici olarak kullanıldığını aktarmaktadır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Bitkiden krem, sarı ve yeşil boya elde edilir.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 689. 1753. L.

Bir Cevap Yazın