Lupinus (Acıbakla)

Tanımı

Lupinus (Acıbakla) tek yıllık ve kıllı otlar ile nadiren çalılardan oluşan bir cinstir. Yapraklar genellikle parmaksı 5 ila 11 adet yaprakçıklı ve sitipül yaprak sapının tabanına kaynaşıktır. Çiçek durumu genellikle terminal ve yaprak karşılıklı salkım halinde ve çok sayıda çiçekli olup çiçekler almaşlı ya da halkavi dizilişlidir. Çanak derince iki dudaklı ve 4 ila 5 dişlidir. Taç çeşitli renklerde ve sıklıkla alacalı renklidir. Bayrakçık kısa pençeli ve geniş ayalı, kenarları çiçek açma zamanı kısmen kıvrık, kanatçıklar geniş ve genellikle gagalı kayıkçığı sarmaktadır. Erciklerin tamamı tüpte birleşmiştir. Yumrutalık genellikle sapsız ve iki ila çok sayıda tohum taslaklıdır. Meyve yanal olarak sıkıştırılmış ila çeşitli açılarda, sıklıkla tohumların arasında kasılmış ve kendi kendine açılmaktadır. Tohumlar genellikle dairesel ila dikdörtgensi eliptiktir.

Cins özellikle Amerika kıtası olmak üzere dünyanın büyük bölümünde yayılış gösterir. Antikçağda sanatçılar performanslarını izleyen seyircilerden para yerine Lupinus (acıbakla) tohumu talep ederlerdi. Güneşin hareketlerine bağlı olarak döndüğü için hava kapalı olsa bile çiftçiye saati gösterir. Cinse bağlı çok sayıda bitki gıda amaçlı ya da süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Lupinus albus, Lupinus luteus ve Lupinus mutabilis türlerinin tohumları protein açısından zengindir ve önemli gıda bitkileridir. Lupinus polyphyllus gibi bazı türler de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir.

Etimoloji

Cins adı Latince kurt gibi anlamına gelir ve bu bağlamda bitkilerin kumlu toprakları iyileştirmeleri ve yabani otlarla mücadelede kullanılmalarına işaret etmektedir. Latince “lupus” kelimesi kurt anlamına geldiği gibi, yutmak, yırtıcı, israf karşıtı gibi anlamlara da gelir. Diğer bir görüş ise, antikçağda bitkilerin kurt gibi doymak bilmez bir şekilde toprağı sömürdüklerine inanılması ile ilgilidir.

Kocaeli’deki türler