Coğrafi dağılım.
Cins, Akdeniz havzasından Avrupa’ya ve Kafkasya’dan Levant’a kadar uzanan bir alanda yayılış göstermektedir.
Fotosentez yaparak besin üretmek yerine, toprağın altındaki mantarlardan besin alarak yaşar. Çok az miktarda klorofil barındırsa da bu miktar tek başına hayatta kalmaları için yeterli değildir.
Geceleri polen taşıyıcıları çekmek için oldukça etkileyici ve ağır bir koku yayarlar. Ancak bu koku, içerdiği atropin benzeri maddeler nedeniyle hassas bünyeler için tehlikeli kabul edilir.
Çiçeklerini koklamak baş dönmesine neden olabilir. Tüketilmesi ise halüsinasyonlara hatta geçici körlüğe yol açabilecek kadar güçlü alkaloidler içerir.
Polen taşıyıcı böcekleri beklemek yerine çiçeklerini açmadan kendi kendini tozlaştırabilir. Bu durum, güneşsiz ve az böcekli orman derinliklerinde neslini devam ettirmek için bir B planıdır.
Orchidaceae (Salepgiller) ailesine bağlı bitkiler ülkemizde genel olarak “salep” ve “orkide” olarak bilinirler. Salep (ثعلب) kelimesi Arapça orijinli iken, orkide (ὄρχις) kelimesi Yunanca mahreçlidir. Orkide kelimesi testis/taşak anlamını verir ve birçok orkide türünde görülen bölünmüş yumru yapısına işaret eder. Salep ise, Arapçada tilki anlamını verir. Beri taraftan bu ismin Arapçadaki hali husya el-sa’leb’tir (خصي الثعلب). Bu da tam olarak tilki taşağı anlamına gelir.
Zamanla bitkilerin tam adının ilk kelimesi kullanımdan düşmüş ve sadece salep kelimesi kalmıştır.
Saçuzatan adı, köklerinin saç dökülmesini durdurduğuna ve saçı hızla uzattığına dair inanışla ilgilidir.
Orkide kökünden ‘salep’ adı verilen, sakinleştirici etkisi olan ve oldukça besleyici olan bir toz elde edilmektedir. Bu toz ekmek ve dondurma yapımında kullanıldığı gibi içecek olarak da tüketilmektedir. Musilaj bakımından da zengindir ve mide-bağırsak kanalı tahriş vakalarında başvurulmaktadır.
Tohumları o kadar yavaş gelişir ki, bitki çiçek açmadan önce 8-10 yıl boyunca tamamen toprak altında yaşayabilir.
Doğadaki orkidelerin her ne sebeple olursa olsun toplanması kanunla yasaklanmıştır ve ciddi maddi müeyyidesi bulunmaktadır.
Ayrıca orkideler Kocaeli biyoçeşitliliğinin kritik halkaları arasındadır. Bu nedenle toplamaktan ve bulunduğu yeri tahrip etmekten kaçının.
Cins adı Antik Yunanca kan hediyesi anlamına gelir. Bitki için Theophrastus’un kullandığı kelime haimodorum’dur ancak yanlış çeviri ile limodorum halini almıştır. Çiçeklerin kırmızı rengine işaret eder. Beri taraftan Limodorum terkibi de Yunanca çayır hediyesi anlamına gelir, gelgelelim bu orkideler çayırlarda görülmez. Cins adı ve elbette haemodorum olarak bilinen adı ayrıca çeşitli bitkiler üzerine asalak olarak yaşayan ve zamanla o bitkilerin kaynaklarını tüketerek onları öldüren canavarotları (Orobanche) ya da küsküotları (Cuscuta) için de kullanılmaktadır. Bu orkide cinsi de başka organizmalara bağlı olarak hayatını sürdürür.
Limodorum (Saçuzatan) toprak altındaki bakteri ve mantar gibi organizmalar sayesinde hayatını devam ettirebilen, yaprak taşımayan orkidelerden oluşan bir cinstir. Yaprak yerine gövde boyunca kılıflar görülür. Çiçek durumu gevşektir ve çok sayıda çiçek taşır.
Çiçekler büyük ve gösterişlidir. Taç ve çanak yapraklar ıraksaktır. Labellum mahmuzlu olup dar hypochile ve geniş epichileye bölünmüştür ya da düzdür ve taç ile çanak yapraklara benzerdir.
Sütun incedir. Pollinia iki adet olup toz tanelidir. Yumurtalık silindirik, kısaca saplı ya da sapsız ve çıplaktır. Olgun kapsül belirgin biçimde saplıdır ve çiçeklenmeden sonra genişlemektedir. Ormanlık alanlar ile ormanlık alanların sınırlarında görülür.
