Lactuca sativa

Marul


Anahtar kelimeler: Yenilebilir bitkiTıbbi bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Marul › Marul

Dağılımı

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasında yayılış gösterir ancak mutfak değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde üretilmektedir. Türün Lactuca serriola’nın kültüre alınmasıyla günümüzdeki formuna eriştiği düşünülmektedir. İlk defa Mısır’da yetiştirildiği, Roma uygarlığı eli ile geniş bölgelere yayıldığı bilinmektedir.

Genel bilgiler

30 cm büyüyebilir. Yapraklar geniş ve yeşil renklidir. Çiçekler sarı renkli ve erseliktir. Tohumlar bahar ya da sonbahar aylarında doğrudan dışarı ekilebilir. Bunlar hızlı çimlenirler. Donlara dayanıklıdır.

Gözlem

Tarlalar, bahçeler ve bazen kaçak olarak yol kenarında görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Salata, Marul, Kıvırcık.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “sütlü” anlamına gelir. Cinse bağlı bazı türler sütlü özsuyuna sahiptir. Kelime marulun kadim adıdır. Yaban domuzu saldırısına uğrayıp yaralanan Adonis, marul yapraklarının altına saklanmıştır. Hera’nın marul yedikten sonra hamile kalabildiği söylenir. Cinsin Türkçe adı olan “marul”, Yunanca maralion (μαρούλιον) kelimesinden türetilmiştir. Tür adı Latince “ekilen” anlamına gelir. Eski çağlardan beri insan eliyle yetiştirilen bitkiler için tercih edilen bir epitettir. Özgün tanımda bu “Culturae mangorico forte producta ex proximis” olarak belirtilmiştir.

Mutfak

A ve C vitaminleri bakımından zengindir. Salatalarda kullanılır. Olgunlaştıklarında hafif zehirli olurlar. Tohumlarından tüketilebilir bir yağ elde edilir.

Geleneksel tıp

Özsuyu yatıştırıcı, spazm çözücü, idrar söktürücü, sindirimi kolaylaştırıcı ve uyuşturucudur. Dahili olarak uykusuzluk, nevroz, çocuklarda hiperaktivite, kuru öksürük, boğmaca ve romatizmal ağrıların tedavisinde kullanılır. Hem antik Mısır hem de Roma’da cinsel gücü arttırdığına inanılırdı. Bu muhtemelen Lactuca serriola ile özdeşleşen antik Mısır tanrısı Min ile ilgilidir. Min cinsellik tanrısı olarak bilinir. Beri taraftan antik Yunan’da tam tersi, iktidarsızlığa neden olduğu düşünülürdü.

Dioscorides: Mideye ve bağırsaklara faydalıdır. Uyku getiricidir. Haşlanmış halde besleyicidir. Tohumları cinsel isteği azaltır. Aşırı tüketimi görme sorunlarına yol açar.

İbn-i Sînâ: Zararlı ve az besleyici olduğu söylenir ancak bu doğru değildir. Şiş ve ödemlere uygulanır. Uyku getiricidir. Uykuda sayıklamayı önler. Güneş çarpmasına karşı etkilidir. Külü yanıklara uygulanır. Sürü kirpik dökülmesini engeller. Süt arttırıcıdır. Susuzluk gidericidir. Sarılık vakalarında etkilidir. Tohumu sperm sayısını düşürür ve cinsel isteği azaltır. Erken boşalmayı engeller. Sütü örümcek ve akrep sokmalarına karşı etkilidir.

Muyîddin Mehî: Uyku getiricidir. Sperm sayısını azaltır.

Eşref bin Muhammed: Çocuklarda uyku sorunlarında tohumu, haşhaş tohumu ve menekşe yağı ile avurt ve başa uygulanır.

Biliyor musunuz?

Ortadoğu’da bazı bölgelerde marulun tüketilmesi dinen yasaktır. Bu yasak muhtemelen Ortadoğulu mitolojik karakter Adonis’in ölümü ile bağlantılıdır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 795. 1753. L.

Yorum yazın