Juglans regia

Ceviz


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki, Neredeyse tehdit altında (NT).

Dolaşım

Bitkiler › Kayın takımı › Cevizgiller › Ceviz › Kara meşe

Dağılımı

Bitki doğal olarak Balkanlar ile Çin arasındaki bölgede doğal olarak yayılış gösterir.

Genel bilgiler

25 metreye kadar büyüyebilir. Kabuk gençken zeytin yeşili, yaşlı iken gümüşî gri renklidir ve parlaktır. Tomurcuklar pullu ve sapsızdır. Kalın silindirik, gri kahverengi, çıplak olan sürgünler üzerinde gözle görülebilecek büyüklükte ve çok sayıda beyaz kovucukları bulunur; sürgün özü bölmelidir. Yaprak sapı izi üzerinde 3 adet iletim demeti izi görülür; tek tüysü olan yapraklar 22 ila 35 cm uzunluğundadır. 5 ila 9 yaprakçığa ayrılmıştır; aromatik kokulu yaprakçıklar eliptik ters yumurta ila yumurta şeklindedir, ucu küt veya hafif sivricedir, kenarı tamdır, her iki yüzü de çıplaktır, yalnız yaprakçıkların alt yüzünde damarların birleştiği yerde tüy demetleri mevcuttur. Yaprakçıklar orta damara karşılıklı dizilmiş olup 6-12 cm uzunluktadır. Meyve, etli kabuğu dahil sonbaharda ağaçtan düşer. İnce kabuklu iri tohumların içi oldukça lezzetlidir. Meyvesi çekirdekli sulu meyve olup, ekzokarp yeşil renkli ve çıplaktır, 4 ila 5 cm çapındadır, takriben küre şeklindedir. Çiçekler tek evciklidir.

Gözlem

Bahçe, yol kenarı ve ormanlık alanlarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Ceviz, Koz, Yandak.

Etimoloji

Cins adı Latince “Jüpiter’in palamutu” anlamına gelir. Cinsin Roma uygarlığında kutsal bir değeri vardı. Cinsin Türkçe adı olan “ceviz” Süryanice kaynaklıdır, muhtemelen “yumru” anlamına gelir ve sert kabuklu meyveler için kullanılır. Tür adı Latince “krala layık” anlamına gelir. Meyvesinin antikçağda hayli kıymetli olmasına işaret eder.

Tarihi

Plinius: Kısa süre içinde üvezin tahtına oturdu, meyvenin tamamı kozalaktan daha küçüktür. Meyvenin kendine has bir yapısı vardır, meyvenin yumuşak içi iki kat kaplama ile korunmaktadır, ilk koruma katmanı odunsu bir kabuk, ikinci koruma katmanı ise minder biçimli bir yapıdır. Bu yüzden ceviz düğünlerin simgesi haline gelmiştir, gelecek nesillerin iki katmanlı biçimde korunma altında olduğuna işaret eder. Yunanlılar cevize Persli ve kral demekteydi. Ayrıca caryon adında başka bir ceviz türü daha vardır, yoğun kokusu nedeniyle baş ağrısına neden olur ve adını da buradan almaktadır. Cevizin kabuğu yün boyamak için kullanılır. Bunun yanı sıra olgun olmayan cevizlerden de kırmızı renkli saç boyası elde edilir, bu boya ceviz ele alındığında eli lekelemesiyle keşfedilmiştir. Ceviz meyvesi olgunlaştıkça yağlanır. Ceviz varyeteleri arasındaki ayrım kabuklarının sertliği ya da kırılganlığı ile yapılır. Ceviz meyvesi yapısı itibariyle doğada tektir. Elde edilen yağa “caryinon” denir.

Mutfak

Meyvesi; protein, yağ, karbonhidrat, tiyamin (B vitamini), vitamin b6, manganez, bakır, magnezyum, fosfor ve çinko içerir. Çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir.

Geleneksel tıp

Antioksidan etkisi vardır. Beyin ve sinir sistemi üzerinde olumlu etkileri vardır. Saç ve cilt bakımında kullanılır. Kemiklerde yaşanan mineral kayıplarını azaltır. Kalp ve damar hastalıkları sorunlarında faydalıdır. Ceviz yağı kan dolaşımını arttırır. Yaprağı; ağız yaralarına, bağırsak iltihaplarına iyi gelir. Ceviz suyu cilt lekelerini gidermede kullanılır. Kabuğu; soğuk algınlığı ve öksürüğe iyi gelir. Kanı temizleyici özelliği vardır.

Dioscorides: Soğan, tuz ve balla birlikte köpek ısırıklarına uygulanır. Meyvenin odunsu kabuğu dövülerek çocukların başlarına sürülür ve saçkırana karşı etkili olur.

Plinius: Yağı saçkırana iyi gelir ve işitme güçlüğü vakalarında kulaklara damlatılır. Taze iken tüketilmesi en iyisidir, çünkü kuruduklarında daha yağlı olurlar ve mide için zararlı, hazmı zor olur. Baş ağrısına ve öksürüğe neden olur. Soğan, tuz ve balla birlikte insan ve köpek ısırıklarına uygulanır. Gnaeus Pompeius Magnus, VI. Mithridatis’i mağlup ettikten sonra onun dolabında bulduğu Mithridatis’in el yazısı ile yazılmış panzehir şöyledir: İki kuru ceviz, iki incir, yirmi sedefotu yaprağı tuz ile birlikte bir araya getirilir, bu karışımı tüketip oruç tutan kimse gün içindeki tüm zehirlenme vakalarından korunur. Bu diyet aynı zamanda Marcus Aurelius tarafından da düzenli olarak uygulanmıştır. Meyvesi oruçlu bir kişi tarafından çiğnendikten sonra yaraya uygulanırsa kuduz köpek ısırma vakalarında etkilidir.

İbn-i Sînâ: Yaprak ve meyve kabuğu kanama durdurucudur. İltihaplı yaralarda kullanılır. Soğan ve tuzla birlikte köpek ısırığı vakalarında lapa olarak uygulanır.

Muyîddin Mehî: Baş ağrısına neden olur.

Dikkat

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 997. 1753. L.

Bir Cevap Yazın