İçeriğe geç

Iris germanica (Gök süsen)

Göksüsen


Anahtar kelimeler: Süs bitkisi, Tıbbi bitki, Zehirli bitki, Boya bitkisi, Kozmetik, Aksesuar.

Dolaşım

Bitkiler › Kuşkonmaz takımı › Süsengiller › Süsen › Göksüsen

Dağılımı

Bitki doğal yayılış alanı bilinmemektedir. Çok erken dönemlerde Ortadoğu ve çevresinde yayılmıştır.

Genel bilgiler

120 cm büyüyebilir ve 30 cm genişleyebilir. Kökleri 10 cm derine inebilir. Gövdenin üst bölümü dallı ve silindiriktir. Çiçek örtüsü koyu mor ila soluk mavi arası, 8 ila 15 cm genişliğinde, altı tepallidir. Çiçekler kokuludur. 3 ercik görülür. Taban yaprakları sapsızdır. Bunlar 30 ila 70 cm uzunluğunda ve gövde yapraklarından küçüktür. Meyve uzunlamasına, üç loblu ve kapsül biçimlidir. Nadiren tohum görülür.

Gözlem

Mezarlıklar ve ekili alanların yakınlarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir. Mezarlıklarda sıklıkla görülmesinin nedeni Delos adasındaki Apollo türbesi ile ilgili olabilir. Bölge Apolla’ya (adak olarak) sunulan parfümleri ile meşhurdu ve parfüm elde edilen bitkiler de türbe civarına dikilmekteydi.

Yaygın adları

Mor süsen, Gök süsen, Mor zambak.

Çiçek zamanı

Nisan-Mayıs ayları.

Yükseklik

0-600 metre arası.

Etimoloji

Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediğini, bu nedenle yer ile gök ya da diğer bir deyişle tanrılar ile insanların arasında bir köprü görevi gördüğünü kaydetmektedir. Doğallıkla Iris, tıpkı Hermes gibi tanrıların habercisidir. Çoğunlukla Hera’nın sürdüğü at arabasının arkasında oturur bir biçimde resmedilmiş olan İris, birçok primitif kavimde görülen, gökkuşağının cennetle yeryüzü arasında bir iletişim görevi üstlendiği yönündeki inanışın kişiselleştirilmiş halidir. Çiçeklerinin yoğun renk varyasyonuna sahip olması nedeniyle gökkuşağı ile ilişkilendirmiştir. Tür adı Latince “Almanya” anlamına gelir. Türün tip yerine işaret eder ancak türün anavatanı kesin olarak bilinmemektedir. Özgün tanımda “Habitat in Germaniae editis” olarak geçmektedir.

Tarihi

Plinius: Korint’in süsen parfümü en meşhur parfümdü, ta ki (Origanum majorana’dan elde edilen) Cyzicus parfümü onu tahtından edene dek.

Geleneksel tıp

Bağışıklık sistemi ile ilgili hastalıkların tedavisinde kullanılır. Bağırsak boşaltıcı ilaç. Kökü idrar söktürücü, kusturucu, balgam söktürücü ve hafif müshil etkilidir. Kökünün suyu ödem tedavisinde kullanılır.

Galen: Yumrusunun tozu hapşırtıcıdır.

Dioscorides: Öksürük gidericidir. Uyku getiricidir. Gözyaşının akmasını sağlar. Bağırsak ağrılarını giderir. Sirke ile birlikte alındığında zehirli hayvan sokmalarına karşı etkilidir. Lapa halinde şişliklere uygulanır. Yağı vulva rahatsızlıklarında faydalıdır. Bağırsakları temizler, mide ağrısını yatıştırır, idrara çıkmayı teşvik eder ve kusturucudur. Baldıran ya da mantar zehirlenmelerinde panzehir etkilidir.

Plinius: Yara, tümör ve şişliklere uygulanır. Ancak bu amaçla toplanırken sol el kullanılmalı, hastanın ve hastalığın adının söylenmesi tavsiye edilir. Bazı herbalistler eğer hastadan aldıkları ücreti beğenmez ya da aynı hastadan tekrar para kazanmak isterlerse, hastalık için kullandıkları bitkiyi topladıkları yere geri gömerler. Böyle olunca hastalık tekrar nükseder.

İbn-i Sînâ: Kökü hapşırtıcıdır. Cilt lekelerini gidermek için kullanılır. Sıraca ve siyatik vakalarında kullanılır. İltihap gidericidir. Rahatlatıcı ve uyku getiricidir. Sirke ile birlikte alındığında baş ağrısını giderir. Pişirilerek gargara yapıldığında diş ağrısını keser. Karaciğer ve dalak ağrılarında etkilidir. Adet akışını teşvik eder. Rahim sorunlarında banyo suyuna eklenerek fayda görülür. Sirke ile birlikte kullanılırsa panzehir etkisi vardır. Ağrı ve çürük vakalarında kullanılır. Cilt sorunlarında etkilidir. Spazm çözücüdür. Öksürük gidericidir. Haşerat sokmalarına karşı etkilidir. Bitki ve mantar kaynaklı zehirlenmelerde kullanılır.

Birûni: Sakinleştiricidir. Flegmatik hallerde balla birlikte suyu kullanılır. Cilt lekelerini gidermek için kullanılır. Karaciğer rahatsızlıklarında kullanılır. Yağı bitkinlik gidericidir. Ağrı hafifleticidir. Haşlanarak gargara halinde diş ağrılarını giderir. Banyo suyuna eklenerek rahim ağrılarını gidermek için kullanılır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Kök kurutulup öğütülerek parfüm, diş macunu ve nefes ferahlatıcı yapımında kullanılır. Kökten siyah, çiçeklerden mavi boya elde edilir. Tohumları tespih yapımında kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 38. 1753. L.

Bir Yorum Yazın