Tanımı
Hypericum (Kantaron) tek ya da çok yıllık otlar ile çalılardan oluşan bir cinstir. Çiçek durumu terminal, talkım halinde, iki ila çok sayıda çiçekli ya da tek çiçeklidir. Çanak yapraklar kalıcı ya da dökülücü, 4 ya da 5 adet, serbest ya da bitişik ve kenarları zaman zaman salgılı kirpiklidir. Taç yapraklar kalıcı ya da dökülücü, 4 ya da 5 adet, sarı ila turuncu renkli ve zaman zaman kırmızı bezelidir. Ercikler kalıcı ya da dökülücü, 5 ila 300 adet, bir yüzük ya da 4 ila 5 adet demetler halindedir. İplikçikler serbest ya da tabanda birleşiktir. Başçıklar sarı ila turuncu renkli, dikdörtgensi ila elipsoit, zaman zaman amber ya da siyah bezelidir. Yumurtalık 2 ila 5 parçalı, boyuncuk serbest ya da tabanda bitişik ve yayılıcı ila yaslanıcıdır. Kapsül 2 ila 5 adet valflidir. Tohumlar darca silindirik ila elipsoit ve zaman zaman omurgalıdır. Cins dünyanın büyük bölümünde yayılış gösterir.🔗
Takson kartı
- Plantae (Bitkiler alemi)
- Malpighiales (Söğüt takımı)
- Hypericaceae (Kantarongiller)
Hypericum Tourn. ex L.
Etimoloji
Cins adı Antik Yunanca resim üzerinde anlamına gelir. Eski kültürlerde bitkinin kötü ruhları uzak tutmak amacıyla resimlerin ve ikonların üzerine konulmasına atıftır. Buna benzer bir yaklaşım Hristiyan teolojisinde de mevcuttur. Vaftizci Yahya olarak bilinen (İslam teolojisinde Herod tarafından idam edilen Yahya peygamber) karakterin yortusu 24 haziranda kutlanır. Bu gün boyunca Hristiyanlar sarı kantaron otu toplayarak evlerine getirirler ve böylece kötü ruhları kovduklarına inanırlar. Yahya’nın başının kesildiği tarih olan 29 Ağustos’ta ise sarı kantaronun yapraklarında kana benzer lekeler oluştuğuna inanılır.
Tarihi
Erken İslam tıp metinlerinde bitkiden kantaron adıyla bahsedilmemektedir. Bunun yerine “heyufarikun” ve “dazi” adlarının tercih edildiği görülmektedir. Kantaron ise farklı iki tür için kullanılır: Centaurea cyanus ve Centaurium erythraea. 15. yüzyıla gelindiğinde bitkinin adı ansızın kantaron olmuş gibi gözükmektedir. Günümüzde de bu adla meşhurdur. Kısaca söylecek olursak en az bir Hypericum türü antikçağın “panakeia” (her derde deva) olarak bilinen bitkilerinden biridir. Bu bitkilerin bazılarının özelliklerinin ise ölümsüz Chiron tarafından keşfedildiğine inanılır ve bazen bu bitkiler bu karaktere izafe edilerek “chironion” adı ile bilinir. Bu bağlamda kantaron adının kullanımı bu bağıntı göz önüne alındığında mantıksal bir çerçeveye oturmaktadır. Bitki batıl inancı simgeler.
Kocaeli’ndeki türler
-
Hypericum androsaemum (Kamaniça)
Hypericum androsaemum (Kamaniça) genelde orman sınırlarında görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum bithynicum (Uludağ koyunkıranı)
Hypericum bithynicum (Uludağ koyunkıranı) genelde orman sınırlarında görülen ve bahar sonundan güz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum calycinum (Koyunkıran)
Hypericum calycinum (Koyunkıran) genelde çalılık alanlarda görülen ve bahar sonundan güz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum cerastioides (Küçük kantaron)
Hypericum cerastioides (Küçük kantaron) genelde yamaçlarda görülen ve bahar ortasından güz başına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum montbretii (Çay kantaronu)
Hypericum montbretii (Çay kantaronu) genelde ormanlık alanlarda görülen ve bahar ortasından yaz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum olympicum (Uludağ kantaronu)
Hypericum olympicum (Uludağ kantaronu), genelde kayalık alanlarda görülen ve bahar ortasından güz başına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum origanifolium (Lüfer otu)
Hypericum origanifolium (Lüfer otu) genelde yamaçlarda görülen ve bahar sonundan yaz sonuna kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum patulum (Altın kupa)
Hypericum patulum (Altın kupa) iri ve gösterişli çiçekler ile kalıcı yaprakları nedeniyle peyzajlara dikilen bir bitkidir.
-
Hypericum perfoliatum (Binbirdelik otu)
Hypericum perfoliatum (Binbirdelik otu) genelde ormanlık alanlarda görülen ve bahar ortasından yaz başına kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum perforatum (Sarı kantaron)
Hypericum perforatum (Sarı kantaron) çayırlarda görülen, bahar ortasından yaz sonuna kadar çiçek açan ve Kocaeli’de yaygın olan bir bitkidir.
-
Hypericum tetrapterum (Çizgili kantaron)
Hypericum tetrapterum (Çizgili kantaron) sulak alanların civarında görülen ve bahar ortasından yaz sonuna kadar çiçek açan bir bitkidir.
-
Hypericum trachyphyllum (Kangıran otu)
Hypericum trachyphyllum (Kangıran otu) genelde yamaçlarda görülen ve bahar ortasından yaz başına kadar çiçek açan çok yıllık bir bitkidir.
Leave a Comment