İçeriğe geç

Hordeum vulgare (Arpa)

Arpa


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Buğday takımı › Buğdaygiller › Arpa › Arpa

Dağılımı

Bitki doğal olarak batı Asya ve kuzey Afrika’da yayılış gösterir ancak mutfak değeri nedeniyle dünyanın büyük bir bölümünde yetiştirilmektedir.

Genel bilgiler

1 metre büyüyebilir. Tohumlar ağustos ayında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. Tohumlar bahar aylarında doğrudan dışarı ekilebilir. Yetiştirilmesi kolay bir bitkidir.

Gözlem

Ekili alanlarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Arpa.

Çiçek zamanı

Mayıs-Haziran ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “kıllı” anlamına gelir. Cinsin uzun kılçıklarına (awn) işaret eder. Dilimizdeki “arpa” kelimesi Türkçe kökenlidir. Tür adı Latince “yaygın” anlamına gelir. Türün yaygın olarak yetiştirilmesine işaret eder.

Tarihi

Tahıllar arasında ilk ekimi yapılandır. Hindistan’da hem yabanisi hem de kültüre alınmışı mevcuttur. En iyi ekmeği ayrıca yulaf lapasını ondan yaparlar. Bununla birlikte onların en sevdiği tahıl pirinçtir. Arpadan, arpasuyu yaparak insanlığa bunu armağan etmişlerdir. Arpa insanoğlunun gıdaları arasında en eski olanıdır. Gladyatörler de eskiden arpaadam olarak anılırlardı. Yunanlılar arpa lapasını diğer tüm tahılların lapasına tercih ederler. Arpayı suya batırırlar ve bir gece kurumaya bırakırlar, ertesi gün ateşin yanında kurutup değirmende un haline getirirler. Hazır olduğunda; öğütülmüş keten tohumu, kişniş tohumu ve tuzla beraber kavrulur. Arpadan elde edilen ekmek önceleri çok tüketilirken şimdilerde arpa genellikle hayvanlara verilir. Arpasuyunun güç ve sağlık için çok faydalı olduğu Hipokrat tarafından kanıtlanmıştır ve kitaplarından birinin tamamını arpasuyunun faydalarına ayırmıştır. Utica’nın arpasuyu bunlar arasında en kalitelisidir. İlk olarak on bin yıl önce Mezopotamya ve Mısır’da kültürü alındığı bilinir. Günümüzde en çok üretimi yapılan dördüncü tahıldır.

Arpa bir dönem uzunluk ve para birimi olarak kullanılmıştır. “Bir arpa boyu yol almak”.

Sümer tanrıçası Şala’nın sembolüdür.

Mutfak

Tohumlarından elde edilen un ekmek ve poğaça gibi gıdaların yapımında kullanılır. Gluten içeriği düşük olduğu için buğday ekmeği yapımına uygun değildir. Fidelerin suyu meyve suyu gibi tüketilir.

Geleneksel tıp

Sürgünleri idrar söktürücüdür. Tohum filizleri, müsekkin, anne sütü azaltıcı, balgam söktürücü, yatıştırıcı ve mide kuvvetlendiricidir. Tohumları hazmettirici, yumuşatıcı, besleyici, ateş düşürücü ve mide kuvvetlendiricidir.

Dioscorides: Arpa suyu idrar söktürücüdür.

Galen: Arpa çorbası hazırlanırken en saf su tercih edilmelidir. Arpa müshil etkilidir ve gaz yapar. Arpa çiğken suya batırılır, ardından el yardımıyla kabuğu çıkarılır, önce yüksek ateşte, ardından lapa haline gelene kadar da kısık ateşte pişirilir. Bu sayede midede ayrıca bir daha şişmez.

Plinius: Yağmur suyu ile kaynatılarak bağırsak ve rahim ülserlerinde kullanılır. Külleri yanık, iltihap ve fare ısırıklarına uygulanır. Tuz ve balla birlikte dişleri beyazlatır ve nefesi hoş kokulu hale getirir. Arpa tüketenlerde gut vakasının görülmediği söylenir.

İbn-i Sînâ: Cilt lekelerini gidermek için kullanılır. Şişleri gidermek için yakı halinde uygulanır. Gut vakalarında başvurulur. Rezene ile birlikte süt artışı sağlar.

Tıbb-ı Nebevî: Kulunç vakalarında tuz ile birlikte uygulanır.

Muyîddin Mehî: Besleyici değeri azdır, kabızlığa ve gaza neden olur. Kavudu (arpa ununun kavrulması) ishal vakalarında kullanılır.

Abdulvehhâb bin Yusuf: Diş eti ve dil şişmesi halinde kaynatılarak gargara yapılır. Zatülcenp, sarılık ve kabızlık vakalarında yemeği (arpa cevâvı) tüketilir.

Dikkat

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 84–85. 1753. L.

Bir Yorum Yazın