İçeriğe geç

Fraxinus ornus (Çiçekli dişbudak)

Çiçekli dişbudak


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Avrupa-Sibirya elementi.

Dolaşım

Bitkiler › Ballıbaba takımı › Zeytingiller › Dişbudak › Çiçekli dişbudak

Dağılımı

Bitki doğal olarak batı Asya ve Avrupa’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

20 metre kadar büyüyebilir. Genç sürgünler yeşil ve parlaktır. Üzerlerinde bol sayıda esmer renkli kovucuklar görülür. Çiçekler önceleri dik duran, sonrakiler aşağıya sarkan mürekkep salkım vaziyetindedir. Çanak yapraklar çok büyük ve 4 parçalıdır. Beyaz renkli taç yapraklar 2 veya 4 parçalıdır. Meyve dil biçiminde, ucu kertikli veya kesik, boyu 2 ila 2,5 cm uzunluğundadır. Gövde koyu gri ve pürüzsüzdür. Tomurcuklar kahverengi tonlarında ve kısa tüylerle kaplıdır. Yapraklar karşılıklı dizilişli, teleksi, 5 ila 9 yaprakçıklı, kenarları ince testere dişli, sonbaharda mor-sarı arası renklerdedir. Çiçekler salkım halinde ve 4 krem beyazı taç yapraklıdır. Yeşil kanatlı fındıklar olgunlaştıklarında kahverengiye dönerler. Tohumlar eylül ile aralık aylarında olgunlaşır. Çiçekler iki evciklidir. -18 dereceye kadar dayanıklıdır.

Gözlem

Sulak alanlar ve ormanlarda görülür. Gölcük ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Çiçekli dişbudak.

Çiçek zamanı

Nisan-Mayıs ayları.

Yükseklik

0-900 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Latince “yıldırım” anlamına gelir. Cinsin yıldırım çekme özelliğine işaret eder. İkinci bir görüş ise “mızrak” kelimesini önerir, ağaçlar mızrak yapımında kullanılırdı. Son görüş ise Antik Yunanca “çit” anlamına geldiği yönündedir. Ağaçların binaları çevreleyen ucu sivri çitleri inşa etmek için kullanılmasına işaret eder. Tür adı Latince “mızrak” anlamına gelir. Doğrudan ornus olarak bilinen mızrak türü dişbudak ağaçlarından yapılır.

Tarihi

Pinius: Fraxinus ornus ağaçlar içinde ahşabı en uygun olandır. Oldukça düz bir ağaçtır ve yaprakları tüylüdür. Homeros’a göre Aşil’in mızrağı da bu ağaçtan yapılmadır. Dişbudak odunu birçok açıdan faydalıdır. Troya’da İda dağında (Kaz dağı) görülen türü sedir ağacı ile oldukça yakındır ve eğer kabuğu soyulmuşsa alıcıları aldatır. Yunanlılar iki farklı dişbudak türünden bahseder, ilki uzun ve budaksızdır, ikincisi ise kısadır, odunu sert ve koyu renklidir, yaprakları da defne yaprağına benzer. Makedonya’daki tür büyüktür ve ondan esnek keresteler elde edilir. Yunanlılar bu ağaca öküz dişbudak ağacı derler. Yunanlı yazarlar dişbudak ağacının yük hayvanlarına zehirli olduğunu yazmışlardır. Ancak İtalya’daki dişbudak ağacı yaprakları yük hayvanlarına zararsızdır. Aslında bu, yılan sokmalarına karşı etkili bir panzehirdir. Meyvesinin suyu sıkılarak bir iksir haline getirilir ve yaprakları lapa olarak yaraya uygulanırsa çok etkili olur. Bununla ilgili yapılan deneyde, yılan bir ateş ve dişbudak yapraklarından oluşan bir çemberin etrafına konulmuş ve yılan yapraklar yerine ateşe doğru kaçmıştır. Doğanın bir mucizesi olarak, dişbudak yaprakları yılanlar kış uykusuna gitmeden önce yapraklarını dökmez.

Geleneksel tıp

Gövdesinden elde edilen manna çocuklar ve gebeler müshil olarak kullanılır.

İbn-i Sînâ: Cildi parlatıcı etkisi vardır. Kabuğu iltihap giderici ve yara iyileştiricidir. Kemikleri kaynatmak için yaprakları kullanılır. Bu ağaçların üzerinde oluşan ve Sînâ’nın “manna” adını kullandığı liken de tıp kitaplarında yer bulur.

Dikkat

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 1057. 1753. L.

Bir Yorum Yazın