İçeriğe geç

Foeniculum vulgare (Rezene)

Rezene


Anahtar kelimeler: Yenilebilir bitki, Tıbbi bitki, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Maydanoz takımı › Maydanozgiller › Rezene › Rezene

Dağılımı

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasında yayılış gösterir ancak mutfak değeri nedeniyle dünyanın büyük bir bölümüne yayılmıştır.

Genel bilgiler

2 metreye kadar büyüyebilir. Gövde diktir. Dere otu, kişniş ve frenk kimyonu ile hayli benzerdir ancak bunları hiçbiri rezene kadar uzun boylu değildir. Çiçekler sarı renklidir. Meyveler silindiriktir. Güneşli bölgeleri sever. Tohumları bahar aylarında doğrudan dışarı ekilebilir.

Gözlem

Yamaçlar, çam ormanları, dere kenarları ve tarlalarda görülür. İl genelinde yaygın gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Rezene, Cumhur, Çumra, Raziyane, Rezdane, Rezdene, Sincibil, Sincilip, Meletüre, Şumra.

Çiçek zamanı

Mayıs-Eylül ayları.

Yükseklik

0-1200 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Latince “rezene” anlamına gelir. Latince “saman” anlamına gelen “faenum” kelimesinin küçültme sıfatı almış halidir ve küçük saman/kuruot demektir. Tür adı Latince “yaygın” anlamına gelir. Türün yaygın olarak görülmesine ve/veya kullanılmasına işaret eder.

Mutfak

Yaprak ve tohumlarından baharat elde edilir. Yemek ve salatalarda çeşni olarak kullanılır. Yaprakları çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Soğanı salata yapımında kullanılabilir.

Geleneksel tıp

Emziren annelerde süt miktarını arttırır. Gaz gidericidir. Sindirim sistemi üzerinde olumlu etkileri vardır. Balgam söktürücüdür. Cinsel gücü arttırır. İdrar söktürücü, analjezik, iltihap giderici, adet kolaylaştırıcı, laksatif, uyarıcı ve mide ağrısı gidericidir.

Galen: Göz rahatsızlıklarında etkilidir.

Dioscorides: Yapraklar kaynatılarak böbrek iltihabı ve mesane rahatsızlıklarında kullanılır. Yılan ısırmalarına karşı kullanılır. Kökü köpek ısırıklarına karşı etkilidir. Sap ve yaprakların suyu gözler için faydalıdır.

Plinius: Yılanlar derilerini değiştirdiklerinde bu bitkiyi kullanarak görüşlerini keskinleştirir. Bitki aynı amaçla insanlar için de kullanılır.

İbn-i Sînâ: Göz rahatsızlıklarında etkilidir. Soğuk su ile alındığında mide iltihabını giderir. İdrar söktürüc, taş düşürücü ve adet akışı teşvik edicidir. Yılanların, görüşlerini arttırmak için gözlerini rezeneye sürdükleri anlatılır. Kuduz köpek ve böcek ısırmalarında kullanılır.

Tıbb-ı Nebevî: Bütün hastalıklara faydalı olduğu belirtilir. Hadislerde sinameki (Cassia) ile birlikte ölüm hariç her hastalığa faydası olduğu belirtilen bitkilerden biri olma ihtimali vardır. Diğer ihtimaller Cuminum cyminum ve Anethum graveolens türleridir.

Muyîddin Mehî: Adet kanı teşvik edicidir. Sindirime yardımcı, zihni açıcı, sperm arttırıcı, dişleri güçlendirici olarak kullanılan felasife macununun terkibinde yer alır. Görüşü güçlendirir. İdrar söktürücü ve gaz gidericidir.

Abdulvehhâb bin Yusuf: Yüz felci vakalarında yaprakları kaynatılarak kullanılır. Göz zayıflığında yapraklarının suyu kullanılır. İdrarın az çıkması hallerinde tohumlarına başvurulur.

Eşref bin Muhammed: Nohut unu ile birlikte süt arttırıcı olarak kullanılır.

Celâlüddin Hızır: Bahar aylarında uyanan yılanlar, uzun süre kapalı kalan gözlerini ışığa alıştırmak için gözlerini rezene yapraklarına sürer.

Dikkat

Esansiyel yağı veya özü bazı insanlarda dermatite neden olabilir. Yağın yutulması kusma ve akciğer ödemine neden olabilir. Çocuklar ile siroz ve karaciğer hastaları uzak durmalıdır.

Biliyor musunuz?

Ateşi tanrılardan çalarak insanlara getiren Prometheus’un ateşi bir rezene gövdesinde taşıdığına inanılır (Beri taraftan bunun bir Ferula türü olması daha imkan dahilindedir). Tohumlarından elde edilen yağ diş macunu, sabun ve parfüm yapımında kullanılır. Kurutularak haşere kovucu olarak kullanılır. Yazortası festivali olan Adonia’da rezene tohumu ekilmesi adetti. Çimlenmiş sürgünler güneşe bırakılarak kurutulur ve daha sonra suya atılırdı. Bu ritüel Adonis’in “dirilmesi” ve gelecek senenin bereketli geçmesini umut etmeye yönelik bir ayindi. İlk olimpiyatlarda sporcular formlarını korumak için rezene tohumu tüketirdi.

Fotoğrafları

Literatür

The Gardeners Dictionary: eighth edition Foeniculum no. 1. 1768. Mill.

Bir Yorum Yazın