İçeriğe geç

Cydonia oblonga (Ayva)

Ayva


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Gül takımı › Gülgiller › Ayva › Ayva

Dağılımı

Bitki doğal olarak batı Asya’da yayılış gösterir ancak günümüzde mutfak değeri nedeniyle dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir. Kocaeli’nin Eşme semti ayvası ile meşhurdur.

Genel bilgiler

8 metre büyüyebilir. Kök sistemi yüzeyseldir. Gövdesi kırmızı kahverengi arasıdır. Meyveleri 7 ila 12 cm uzunluğundadır. Olgun olmayan meyveler yeşil renklidir ve beyaz gri arası tüylerle kaplıdır. Olgunlaştıklarında tüyler kaybolur, rengi sarıya döner ve hoş bir koku yayar. Yapraklar almaşlı dizilişli, basit, 6 ila 11 cm uzunluğunda, düz kenarlı ve ince beyaz tüylerle kaplıdır. Çiçekler beş taç yapraklı, pembe ya da beyaz renkli, 5 cm uzunluğundadır. Tohumlar kasım ayında olgunlaşır. Çiçekler erseliktir. Zengin toprağı ve güneşli bölgeyi tercih eder. Aşırı kuru toprakla arası iyi değildir. -15 dereceye kadar dayanıklıdır. Doğal örneklerinin meyveleri sadece 5 cm uzunluğundadır.

Gözlem

Çalılık, bahçeler ve ormanlık alanlarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Ayva.

Çiçek zamanı

Mayıs-Haziran ayları.

Yükseklik

0-1000 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “Kidonya” anlamına gelir. Antik şehir devleti, Plinius’a göre bitkinin anavatanı burasıdır. Cydonia, Athena’nın lakaplarında da biridir. Cinsin Türkçe adı olan “ayva” Farsça kökenlidir. Tür adı Antik Yunanca “dikdörtgensi” anlamına gelir. Türün meyve yapısına işaret eder.

Tarihi

Plinius: “cotonea” ve “cydonia” olarak bilinir. Anavatanı Girit adasının Hanya şehridir. Ağaç Venüs’ün kutsal ağacıdır, “chrysomelum” olarak bilinir ve meyvesi aşkın sembolüdür. Ayva meyvesi Roma’da özellikle soyluların odalarındaki kutsal heykelleri, muhtemelen kokuları nedeniyle, süslemek için kullanılırdı.

Mutfak

Meyvesi taze olarak tüketilir. Ayrıca meyve suyu, reçel ve marmelat yapımında kullanılır.

Geleneksel tıp

Kalp, akciğer, boğaz, mide, böbrek, göz, bağırsak, ağız rahatsızlıkları, ishal ve adet kanamalarına karşı faydalıdır. Grip, öksürük, bronşit ve soğuk algınlığı vakalarında başvurulur. Yüksek tansiyonu düşürücü, safra düzenleyici, sindirim ve bağışıklık sistemi güçlendirici, kemik gelişimini destekleyicidir. Tohumları, çoğu Rosaceae türünde olduğu gibi hidrojen siyanür barındırır ve aşırı alınması zehirlenmelere ve ölüme neden olabilir. Bununla birlikte düşük dozda hidrojen siyanür solunum ve sindirim sitemi üzerinde faydalıdır. Kabuk büzücüdür ve ülser vakalarında kullanılır. Meyvesi gaz giderici, digestif, idrar söktürücü, yumuşatıcı, balgam söktürücü, peptik, restoratif, uyarıcı ve toniktir. Meyve suyu ağız ülseri ve boğaz ağrısı durumlarında etkilidir. Cydonia oblonga yaprakları ve Tilia tomentosa çiçek ve bırahteleri demlenerek içildiğinde soğuk algınlığı ve öksürük tedavisinde etkilidir. Plantago major yaprakları; Malus sylvestris meyveleri; Cydonia oblonga meyveleri ve Urtica dioica yaprakları demlendiğinde astım, bronşit ve öksürük tedavisinde etkilidir.

Dioscorides: Yağı büzücüdür. Uyuz ve zona hastalığında etkilidir. Damla olarak kullanılırsa vulva sorunlarında faydalıdır. Meyvesi mideye yararlıdır ve idrar söktürücüdür. Pişirildikten sonra dizanteri ve bağırsak şikayetlerinde kullanılır.

Plinius: “Strikion” adı verilen varyetesinin etrafında bir daire çizilir, sol elle kök yukarı çekilir, bu yapılırken yüksek sesle çekilenin ne olduğu ve hastanın adı söylenir. Bu kök muska olarak takılır ve tüberkülöz vakalarında kullanılır. Bu gerçek dışı yönteme klasik İslam tıbbında da zaman zaman yer verilmiştir.

İbn-i Sînâ: Ayva külbastısı hayli faydalıdır; içindeki çekirdekleri çıkarılarak, balla doldurulur ve delikleri kapatılarak külün içine yatırılır. Terleme gidericidir. Soğuğa bağlı çatlakları tedavi eder. Kaşıntı gidericidir. Aşırı tüketimi zararlıdır. Nefes darlığı ve astım vakalarında etkilidir. Kusma ve sarhoşluk durumlarında kullanılır. Susuzluk gidericidir. Balla birlikte güçlü bir idrar söktürücüdür. Dizanteri vakalarında kullanılır. Yağı penis ucuna damlatılırsa idrar yolu yanmalarını giderir.

Birunî: Her türlü mide ağrısında kullanılır.

Tıbb-ı Nebevî: Kalbi güçlendirir ve gönle ferahlık verir. Aç karna tüketilirse mideyi güçlendirir.

Muyîddin Mehî: Ayva şerbeti hamile kadınlara faydalıdır. Şerbeti ishal vakalarında kullanılır. Hazmı zordur ancak kusmayı engeller. Mideyi güçlendirir.

Abdulvehhâb bin Yusuf: İshal vakalarında başvurulur.

Eşref bin Muhammed: Bebeklerde öksürük vakalarında çekirdeği şeker ve kimyonla birlikte yalatılır ve emziren anneye de yedirilir.

Fotoğrafları

Literatür

The Gardeners Dictionary: eighth edition Cydonia no. 1. 1768. Mill.

Bir Yorum Yazın